XP-podstawy
Wstęp
Od kiedy nastąpiła premiera nowego systemu operacyjnego firmy Microsoft, czyli od września 2001 roku, w czasopismach fachowych oraz w witrynach internetowych poświęconych systemom tej firmy, pojawiają się artykuły porównujące Windows XP z wcześniejszymi wersjami Windows. W większości z nich można znaleźć listę zalet nowej wersji systemu operacyjnego — Windows XP uważany jest za system:
- niezawodny i bezpieczny,
- odporny na błędy,
- prosty w zarządzaniu i łatwy we wdrożeniu,
- wyposażony w wszechstronne narzędzia,
- wspierający najnowsze urządzenia, w tym komputery przenośne,
- idealny dla każdego typu sieci komputerowych: zarówno lokalnych, jak wirtualnych czy prywatnych,
- zintegrowany z internetowymi usługami aplikacyjnymi,
- kompatybilny z wcześniejszymi wersjami systemu Windows,
- wydajny, zarówno w zakresie programów multimedialnych i gier, jak i aplikacji biurowych.
Jeżeli jesteś ciekawy, co kryje się pod tymi ogólnymi hasłami, jeżeli chciałbyś samemu sprawdzić, czy nowa wersja systemu Windows jest rzeczywiście tak dobra jak opinie o niej lub jeżeli chcesz szybko nauczyć się wykorzystywać nowe możliwości systemu Windows XP w domu lub pracy — ta książką jest dla Ciebie.
Rodzina systemów Windows XP
Firma Microsoft do tej pory równolegle rozwijała dwie „rodziny” systemów operacyjnych: pierwsza z nich, była przeznaczona dla najmniej wymagających użytkowników, którzy liczyli przede wszystkim na łatwość i szybkość obsługi (Windows 9x/Me). Drugą grupę odbiorców stanowili klienci, dla których priorytetowe były stabilność i bezpieczeństwo systemu (NT/2000). Firma Microsoft, postanowiła jednak ujednolicić systemy operacyjne, łącząc łatwość obsługi i szybkość ze stabilnością i bezpieczeństwem. Tak „powstał” Windows XP. Skoro systemy Windows XP są jedyną dostępną wersją systemu operacyjnego, firma Microsoft przygotowała osobne wersje, przeznaczone dla domu, firmy i na potrzeby obliczeń technicznych. Są to, odpowiednio, systemy Windows XP Home Edition, Windows XP Professional, Windows XP 64-bit Editions.
Windows XP Home Edition
Ta wersja systemu przeznaczona jest dla użytkowników domowych. Ponieważ wymagania co do funkcjonalności komputera domowego z reguły są niższe niż w stosunku do komputera wykorzystywanego w pracy, Windows XP Home Edition nie zawiera kilkunastu funkcji dostępnych w wersji Professional. Do najważniejszych różnic należą:
- brak obsługi Zdalnego dostępu do komputera,
- brak możliwości szyfrowania plików i folderów z wykorzystaniem mechanizmu EFS,
- brak obsługi domen — komputer z tym systemem nie może być klientem serwera Active Directory,
- brak możliwości zainstalowania kilku kart sieciowych,
- obsługa maksymalnie 5 równoczesnych połączeń.
Windows XP Professional
Wersja Professional, charakteryzuje się najwyższą niezawodnością, lepszymi zabezpieczeniami gwarantującymi poufność informacji, zaawansowanymi funkcjami zarządzania oraz funkcjami zwiększającymi wydajność pracy indywidualnej i grupowej. Dzięki obsłudze domen możliwe jest korzystanie z korzyści związanych z podłączeniem komputerów do serwera pełniącego funkcję kontrolera domeny, takich jak:
• zarządzanie użytkownikami oparte na założeniach grup,
• stosowanie usług IntelliMirror, profili mobilnych i pozostałych usług Active Directory.
Ta wersja Windows, dzięki wbudowanemu serwerowi IIS (ang. Internet Information Services), umożliwia również tworzenie i zarządzanie witrynami internetowymi. Wysoką niezawodność system Windows XP zawdzięcza wykorzystaniu technologii znanej z Windows 2000, dodatkowo rozbudowana o system automatycznego raportowania błędów. Szyfrowany system plików (ang. Encryptet File System) zapewnia kodowanie każdego pliku przy użyciu losowo generowanego klucza, co zabezpiecza przed hakerami i utratą danych. Dodatkowo, dane przesyłane przez sieć mogą zostać zaszyfrowane, a ich autentyczność może być potwierdzana poprzez cyfrowe klucze standardu Kerberos.
Dzięki usłudze zdalnego dostępu możliwe jest nawiązanie bezpiecznego połączenia z komputerem poprzez linie telefoniczną i uzyskanie dostępu do zasobów komputera. Foldery offline ułatwią użytkownikowi przechowywaniu w notebooku aktualnych kopii dokumentów znajdujących się na firmowych serwerach, dzięki czemu możliwa będzie praca z tymi dokumentami również poza biurem.
Windows XP 64-bit Editions
W trakcie przygotowywania książki Microsoft nie udostępnił finalnej wersji żadnego z 64-bitowych systemów operacyjnych. Wiadomo, że tak jak w przypadku serwerów Windows 2000, dostępnych będzie kilka różniących się możliwościami technicznymi wersji systemu: Standard, Small Business, Advanced i Datacenter. 64-bitowe systemy Windows XP mają zapewnić:
- najwyższy poziom wydajności i skalowalności.
- najlepszą platformę dla tworzenia i przetwarzania danych cyfrowych.
- najlepszą platformę dla tworzenia i analizy CAD.
- najlepszą platformę dla handlu, finansów i analizy danych.
Legalność oprogramowania
W książce poświeconej systemowi operacyjnemu firmy Microsoft nie powinno zabraknąć punktu poświęconemu problemowi „piractwa komputerowego”. Pomimo tego, że w Polsce procent wykorzystywanego nielegalnego oprogramowania systematycznie maleje (w 2001 r. średnio co druga aplikacja lub system operacyjny był nielegalny), to nadal straty ponoszone przez producentów i dystrybutorów oprogramowania są rzędu 100 milionów dolarów rocznie.
Rodzaje piractwa komputerowego
Zacznijmy od tego, że wymienimy wszystkie formy piractwa komputerowego. Wbrew powszechnym opiniom, łamiemy prawo nie tylko wtedy, gdy kopiujemy nośnik CD z instalacyjną wersja programu. Jako piractwo komputerowe traktuje się:
- wykonywanie dodatkowych kopii oprogramowania:
o na dysku twardym,
o na serwerze sieciowym, jeżeli w momencie uruchomienia na stacji roboczej program ładowany jest do pamięci tymczasowej komputera,
o na płycie CD-ROM lub innym nośniku,
- nielegalną instalację na dysku twardym,
- fałszowanie licencji i innych atrybutów legalności oprogramowania,
- piractwo przez sieci (internet, BBS),
- użytkowanie oprogramowania w sieci niezgodne z ilością licencji.
Legalne produkty firmy Microsoft
Indywidualny użytkownik ma możliwość zakupu legalnego oprogramowania albo jako oprogramowania typu OEM (oprogramowania sprzedawanego z dowolnym elementem komputera), albo jako oprogramowania kupionego oddzielnie, w tzw. paczce.
Kupując oprogramowanie OEM, oprócz samego programu, od sprzedawcy powinniśmy również otrzymać:
• oryginalną instrukcję obsługi i certyfikat autentyczności.
Należy zwrócić uwagę na to, aby na dokumencie zakupu (fakturze lub paragonie) sprzętu zostało wyszczególnione zakupione oprogramowanie.
Po zainstalowaniu oprogramowanie typu OEM staje się integralną częścią tego komputera, na którym zostało zainstalowane. Licencja nie umożliwia przeniesienia oprogramowania (nawet po jego całkowitym odinstalowaniu) na inny komputer.
Drugim sposobem zakupu legalnego oprogramowania, jest kupno paczki zawierającej, oprócz nośników instalacyjnych, instrukcje obsługi, certyfikat autentyczności oraz informacje o dostępie do wsparcie technicznego.
Atrybuty legalnego oprogramowania
W zależności od tego, czy kupiliśmy oprogramowanie w wersji OEM czy w paczce, należy sprawdzić, czy sprzedawca dostarczył nam:
- umowa Licencyjną (EULA) ,
- certyfikat autentyczności (COA),
- kartę rejestracyjną ,
- oryginalne media instalacyjne,
- oryginalne instrukcje,
- fakturę zakupu.
Płyta CD z wersją instalacyjną oprogramowania powinna być w całości pokryta hologramem.
Rozdział 1. Instalacja systemu, opisuje wymagania sprzętowe systemu Windows XP oraz scenariusze instalacji oraz uaktualnienia systemu.
Rozdział 2. Praca z systemem, adresowany jest do tych czytelników, którzy zaczynają swoje przygodę z systemami firmy Microsoft, lub mają niewielkie doświadczenie w pracy z tymi systemami. Opisaliśmy w nim m.in., w jaki sposób należy tworzyć foldery, kopiować pliki czy tworzyć skróty do innych obiektów.
Rozdział 3. Konfiguracja środowiska użytkownika, poświęcony jest dostosowaniu wyglądu i funkcjonalności systemu do indywidualnych potrzeb użytkownika.
Rozdział 4. Multimedia, w całości jest poświęcony multimedialnym możliwościom systemu Windows XP.
Rozdział 5. Administracja kontami użytkowników, przedstawia zagadnienia związane z tworzeniem i zarządzaniem kontami użytkowników z wykorzystaniem grup.
Rozdział 6. Zarządzanie danymi na dyskach NTFS, opisuje zasady przechowywania i zarządzania danymi na dyskach komputera.
Rozdział 7. Sieci lokalne, zawiera opis konfiguracji sieci lokalnej i korzystania z udostępnionych w sieci lokalnej zasobów. Omówiono również współdzielenie połączenia internetowego przez wszystkie komputery sieci lokalnej.
Rozdział 8. poświecony jest internetowi — nie tylko konfiguracji systemu Windows XP, ale również wyszukiwaniu informacji w internecie.
Rozdział 9. Drukowanie, opisuje zasady konfiguracji i korzystanie z drukarek i faksów.
Rozdziały 10.,11. i 12. opisują zaawansowane narzędzia administracyjne: rozdział 10. omawia ogólne zasady administracji systemem, oraz tworzenie własnych konsol MMC (ang. Microsoft Menagment Console),
11. — monitorowanie i optymalizację pracy systemu, a rozdział
12. — tworzenie i wdrażanie zasad bezpieczeństwa.
W rozdziale 13. Rozwiązywanie problemów, umieściliśmy porady praktyczne które pozwolą na szybkie rozwiązanie niektórych z problemów, które mogą pojawić się podczas pracy z komputerem. W tym rozdziale czytelnik znajdzie dokładny opis narzędzi dostępnych w sekcji Pomoc i obsługa techniczna.
Rozdział 14. Windows XP dla komputerów przenośnych, zawiera wskazówki dla użytkowników laptopów.
Rozdział 1.-
Instalacja systemu
Planowanie instalacji (uaktualnienia)
Przed rozpoczęciem instalacji systemu Windows XP należy ją dokładnie przemyśleć i zaplanować. Użytkownik musi sprawdzić kilka elementów oraz podjąć szereg decyzji, które będą miały wpływ na sam proces instalacji oraz dalszą pracę. Poniższe informacje pozwolą zainstalować system bez niepotrzebnych problemów.
Wymagania sprzętowe
Pierwszą czynnością podczas planowania jest sprawdzenie czy komputer, na którym jest instalowany Windows XP spełnia minimalne wymagania sprzętowe systemu. Komputer musi spełniać następujące wymagania:
Minimalne i zalecane wymagania sprzętowe dla instalacji Windows XP
Komponent- Wymagane Zalecane
Procesor- Pentium II 233 MHz Pentium II 300 MHz
Pamięć operacyjna (RAM)- 64 MB 128 MB
Przestrzeń dyskowa - Dysk twardy 2 GB i minimum 650 MB wolnego miejsca. 2 GB wolnego miejsca na dysku
Wyświetlanie Karta graficzna, monitor w standardzie VGA obsługujące rozdzielczość 640×480 Karta graficzna i monitor pracujące w trybie SVGA
Peryferia Klawiatura, mysz lub inne urządzenie zastępujące mysz Klawiatura, mysz lub inne urządzenie zastępujące mysz
Dla instalacji z CD-ROM Napęd CD-ROM CD-ROM o prędkości ×12 lub szybszy
Dla instalacji sieciowej Karta sieciowa, dysk startowy z obsługą sieci lub zainstalowane oprogramowanie klienckie (sieciowe) Karta sieciowa, dysk startowy z obsługą sieci lub zainstalowane oprogramowanie klienckie (sieciowe)
Parametry podane w tabeli określają minimalną i zalecaną konfigurację, natomiast niektóre z nich mogą wymagać modyfikacji lub mają limit maksymalny. Ilość miejsca zajmowanego na dysku przez system może się różnić i zależy od zainstalowanych składników systemu, dodatkowych pakietów Service Pack, jednakże zalecana ilość wolnego miejsca pozwoli na zainstalowanie Windows XP w dowolnej konfiguracji oraz zapewnia dodatkowe miejsce na pliki w katalogu Windows, którego mogą wymagać instalowane w przyszłości aplikacje. Windows XP posiada ograniczenia dotyczące maksymalnej ilości obsługiwanej pamięci RAM, która wynosi 4 gigabajty oraz maksymalnego rozmiaru partycji wynoszącego 2 terabajty.
Kompatybilność sprzętu
Jeśli sprzęt zainstalowany w komputerze spełnia minimalne wymagania, należy sprawdzić jego kompatybilność z Windows XP. Nie każdy komponent spełniający wymagania jest obsługiwany przez system. W celu sprawdzenia zgodności sprzętowej należy wykorzystać jedną z dostępnych metod.
Pierwsza metoda to połączenie ze stroną Listy zgodności sprzętowej (ang. Hardware Compatibility List): http://www.microsoft.com/hcl, na której firma Microsoft umieszcza najbardziej aktualne informacje o przetestowanych urządzeniach. Jeśli urządzenie znajduje się na tej liście, można mieć pewność, iż będzie działało poprawnie. Gdy nie znajduje się na liście HCL, nie oznacza to, że nie zadziała. Może być wręcz przeciwnie, w przypadku gdy posiadamy sterowniki zapewniające obsługę urządzenia przez Windows XP dostarczone przez sprzedawcę lub opublikowane przez producenta na stronie internetowej.
Kolejnym sposobem na sprawdzenie zgodności sprzętowej oraz programowej jest wygenerowanie raportu zgodności za pomocą Upgrade Advisor. Aby to zrobić, należy włożyć płytę CD Windows XP oraz uruchomić plik winnt32.exe wykorzystując przełącznik /checkupgradeonly jest to możliwe tylko, gdy posiadamy na komputerze zainstalowaną poprzednią wersję systemu ponieważ winnt32.exe, to aplikacja pracująca w środowisku 32-bitowym. Upgrade Advisor można uruchomić w następujący sposób:
x:\i386\winnt32 /checkupgradeonly
gdzie x oznacza literę napędu CD-ROM.
Alternatywnym sposobem dostępu do Listy zgodności sprzętowej oraz Upgrade Advisor jest wybranie przycisku Sprawdź zgodność systemu z ekranu powitalnego System Microsoft Windows XP – Zapraszamy! Pojawiającego się po uruchomieniu płyty CD Windows XP. Następnie można wybrać jedną z dwóch opcji: Sprawdź mój system automatycznie lub Odwiedź witrynę sieci Web poświęconą zgodności.
Partycjonowanie dysku i wybór systemu plików
Program instalacyjny Windows XP pozwala na tworzenie i usuwanie partycji podczas instalacji. Użytkownik musi zdecydować, w jaki sposób chce podzielić swój dysk i wybrać odpowiednie opcje.
Należy pamiętać, że po utworzeniu pojedynczej partycji obejmującej cały dysk nie będzie możliwe przekonfigurowanie dysku (np. podzielenie na dwie mniejsze partycje) bez użycia narzędzi firm trzecich. Dobrym sposobem jest utworzenie podczas instalacji partycji dedykowanej dla systemu spełniającej minimalne wymagania dotyczące rozmiaru, następnie po instalacji za pomocą narzędzi Windows XP utworzenie kolejnych partycji do przechowywania danych.
Windows XP obsługuje trzy systemy plików: FAT (ang. File Allocation Table), FAT32 oraz NTFS (ang. New Technology File System). Po utworzeniu partycji należy ją sformatować w jednym z ww. systemów plików. Oto krótka charakterystyka:
NTFS
• Obsługuje długie nazwy plików (do 255 znaków).
• Zabezpieczenia lokalne na poziomie plików — uprawnienia dostępu można nakładać na foldery oraz pojedyncze pliki. Uprawnienia NTFS obowiązują podczas korzystania z zasobów przez sieć, jak również lokalnie.
• Kompresja plików — kompresja „w locie” zmniejszająca obszar zajmowany przez pliki na dysku, niewymagająca zewnętrznych programów kompresujących.
• Przydziały dysku (ang. Disk Quota) — mechanizm zliczający ilość danych, jakie użytkownik zapisuje na dysku oraz ograniczający dostępne miejsce zgodnie z ustawieniami.
• System szyfrowania plików (EFS) (ang. Encrypted File System).
System plików NTFS jest obsługiwany wyłącznie przez Windows XP, Windows 2000 oraz Windows NT. Systemy takie jak Windows 95, Windows 98, Windows ME nie mają wbudowanej obsługi NTFS
Istnieją programy, które umożliwiają odczyt i zapis partycji NTFS w systemach Windows 9x. Są to jednak dodatkowe aplikacje, nieobecne w systemie. Windows NT obsługuje NTFS w wersji 4, podczas gdy Windows XP ma zaimplementowany NTFS w wersji 5. Aby Windows NT mógł odczytać NTFS 5, należy zainstalować Windows NT Service Pack 4 lub nowszy.
FAT i FAT32
• Obsługa długich nazw plików do 255 znaków.
• Brak zabezpieczeń lokalnych na poziomie pliku i folderu.
• Ograniczenie wielkości partycji FAT do 2 GB oraz FAT32 do 32 GB.
• Windows 95 OSR2 i nowsze systemy firmy Microsoft obsługują FAT32.
Użytkownik nie może bezpośrednio podczas instalacji podjąć decyzji o tym, czy jego partycja będzie sformatowana w systemie plików FAT czy FAT32, ponieważ podczas instalacji Windows XP możliwe wybory to: FAT i NTFS. W przypadku, gdy zostanie wybrany FAT i rozmiar partycji przekracza 2 GB, instalator automatycznie użyje FAT32.
Domena czy Grupa robocza?
To pytanie zostanie zadane użytkownikowi podczas instalacji obsługi sieci Windows XP Professional. Windows XP Home Edition nie obsługuje domen.
Charakterystyka grupy roboczej
Grupa robocza jest to mała grupa komputerów pracujących w sieci, która nie zapewnia centralnej administracji zasobami. Każdy komputer w grupie roboczej posiada własną przechowywaną lokalnie bazę kont SAM (ang. Security Account Manager) w związku z tym użytkownik musi mieć konto na każdym komputerze, do którego chce się zalogować. Podczas pracy w grupie roboczej nie obowiązuje zasada pojedynczego konta i pojedynczego logowania. Grupa robocza jest preferowana wyłącznie w małych sieciach biurowych oraz domowych, ponieważ w miarę zwiększania ilości komputerów pracujących w sieci, staje się trudna do zarządzania.
Charakterystyka domeny
Domena, podobnie jak grupa robocza, jest logiczną grupą komputerów, lecz w przeciwieństwie do grupy roboczej w domenie występuje pojedyncza baza kont przechowująca wszystkie domenowe konta użytkowników, grup oraz komputerów. Wspomniana baza jest przechowywana na serwerach pełniących funkcję Kontrolerów domeny (ang. DC — Domain Controller) usługi Active Directory. Domena jest bardzo skalowalna, począwszy od kilku do tysięcy komputerów. Podczas pracy w domenie użytkownik potrzebuje wyłącznie jednego konta, aby logować się do dowolnych zasobów. To udogodnienie nazywamy pojedynczym logowaniem (ang. Single logon process)
Podłączanie komputera do domeny
W domenie każdy komputer posiada własne niepowtarzalne konto komputera. W momencie przyłączania komputera do domeny użytkownik wykonujący operację przyłączenia musi posiadać konto użytkownika w usłudze Active Directory domeny, do której przyłączany jest komputer. W tej samej domenie musi istnieć konto komputera, którego nazwa jest identyczna z nazwą dodawanej maszyny. Jeżeli podczas instalacji Windows XP konto komputera nie istnieje w domenie, użytkownik wykonujący instalację może je założyć pod warunkiem, że posiada odpowiednie prawa.
Wszyscy użytkownicy posiadający konta w domenie mają możliwość założenia maksymalnie 10 kont komputerów w domenie bez nakładania dodatkowych praw.
W przypadku, gdy użytkownik nie potrafi zdecydować o tymk czy będzie pracował w domenie czy też w grupie roboczejk należy wybrać grupę roboczą, ponieważ istnieje możliwość przyłączenia komputera do domeny po instalacji Windows XP. Aby wykonać tę operację, należy:
1. W Panelu sterowania wybrać aplet System, następnie na karcie Nazwa komputera wybrać przycisk Zmień…
2. W oknie Zmiany nazwy komputera w grupie Członkostwo należy wybrać opcję Domena i wpisać nazwę domeny, do której ma należeć komputer.
Rysunek 1.2. Okno Zmiany nazwy komputera
3. Po zatwierdzeniu operacji użytkownik zostanie zapytany o konto domenowe użytkownika i hasło.
4. Jeśli w trakcie trwania instalacji komputer został przyłączony do domeny można go po instalacji przenieść do grupy roboczej, wybierając w oknie Zmiany nazwy komputera opcję Grupa robocza.
Instalacja Windows XP
Poniższa procedura opisuje „czystą” instalację Windows XP oznaczającą:
• instalację na komputerze nieposiadającym systemu operacyjnego
lub
• całkowite usunięcie aktualnie zainstalowanego systemu i zastąpienie go przez Windows XP.
Instalacja z płyty CD
Etap pierwszy — uruchomienie instalacji i tryb tekstowy
1. Aby rozpocząć instalację, uruchom komputer z płyty CD Windows XP. By to było możliwe, BIOS komputera musi obsługiwać funkcję rozruchu z napędu CD-ROM.
Jeżeli BIOS komputera nie obsługuje rozruchu z napędu CD-ROM, użytkownik ma kilka możliwości:
• sprawdzenie, czy istnieje oprogramowanie uaktualniające BIOS do wersji z obsługą rozruchu z CD-ROM;
• wykorzystanie aplikacji do tworzenia dysków startowych z obsługą CD-ROM. Aplikacja ta jest udostępniana na stronie internetowej http://www.microsoft.com/download i wymaga 6 sformatowanych dyskietek.
• Można również w systemie Windows 98/ME stworzyć dysk startowy, który obsługuje większość napędów CD-ROM
2. Po uruchomieniu programu instalacyjnego z dysku CD-ROM użytkownik dokonuje kilkakrotnie wyboru opcji instalacji w trybie tekstowym tego programu. Na ekranie Zapraszamy do programu instalacyjnego naciśnij klawisz ENTER rozpoczynający instalację systemu. Następny ekran zawiera Umowę licencyjną Windows XP, po jej przeczytaniu wybierz przycisk F8 w celu zaakceptowania umowy. Ostatnie pytanie trybu tekstowego dotyczy partycji, na której system ma być zainstalowany. W celu wybrania istniejącej partycji należy ją wskazać i zatwierdzić klawiszem ENTER następnie wybrać system plików. Jeżeli komputer posiada niesformatowany dysk, wybierz klawisz C w celu utworzenia nowej partycji, która musi zostać sformatowana w jednym z obsługiwanych systemów plików. Po wykonaniu ww. operacji komputer zostanie zrestartowany, następne uruchomienie wywoła kreatora trybu graficznego.
Etap drugi — kreator trybu graficznego
W dalszej części instalacji użytkownik będzie odpowiadał na pytania kreatora trybu graficznego, który zbierze informacje na temat pożądanych ustawień Windows XP. Etap drugi obejmuje następujące strony:
• Opcje regionalne i językowe — jeśli istnieje taka potrzeba, należy zmienić ustawienia językowe oraz układ klawiatury.
• Personalizuj swoje oprogramowanie — należy wpisać Nazwisko i Organizację. Pole Nazwisko jest wymagane.
• Klucz produktu — ekran pozwalający podać Klucz produktu.
• Nazwa komputera i hasło administratora — ekran zawierający pola: Nazwa, Hasło administratora, Potwierdzenie hasła. W polu Nazwa należy wpisać nazwę, pod którą komputer będzie widziany w sieci.
Aby chronić swoje dane, nie wolno zostawiać pustego pola Hasło administratora. Puste pole oznacza możliwość dostępu do komputera niepowołanych osób lokalnie oraz przez sieć.
• Ustawienia daty i godziny — wybierz odpowiednią Strefę czasową oraz Datę i godzinę
• Ustawienia sieciowe — możliwość wyboru Ustawień standardowych lub Ustawień niestandardowych. Pierwsze z nich instalują usługi: Klient sieci Microsoft Networks, Udostępnianie plików i drukarek, Harmonogram pakietów QoS oraz protokół TCP/IP. W przypadku wybrania Ustawień niestandardowych możesz decydować, które usługi i protokoły zostaną zainstalowane.
• Grupa robocza lub domena komputera — ustawienia przynależności komputera. Opcja dostępna tylko w Windows XP Professional. Jeżeli zostanie wybrana domena, należy podać nazwę konta użytkownika i hasło, po restarcie pojawi się Kreator identyfikacji sieciowej, w którym użytkownik może założyć lokalne konto użytkownika (lokalne konto jest tworzone w lokalnej bazie SAM) następnie pojawia się ekran logowania.
Instalacja sieciowa
Jeżeli przeprowadzana jest instalacja wykorzystująca serwer dystrybucyjny, komputer, na którym instalowany jest Windows XP, musi mieć aktywne połączenie sieciowe z serwerem dystrybuującym pliki źródłowe. Gdy połączenie z serwerem zostanie nawiązane, instalacja przebiega identycznie jak instalacja z płyty kompaktowej. Aby uzyskać połączenie z serwerem, należy wykonać następujące czynności:
1. Przygotowanie komputera klienckiego — komputer ten musi posiadać partycję spełniającą minimalne wymagania instalacyjne opisane w tabeli 1.1 i sformatowaną przy użyciu systemu plików FAT lub FAT32. Nie można wykorzystywać NTFS, ponieważ dysk startowy z obsługą sieci systemów Windows 98 lub MS DOS nie obsługuje NTFS.
2. Zestawienie połączenia sieciowego z serwerem — jeżeli komputer kliencki posiada zainstalowany system operacyjny, należy sprawdzić, czy system ten ma włączoną obsługę sieci, w przeciwnym przypadku należy ją skonfigurować. Jeśli komputer nie posiada systemu operacyjnego, należy uruchomić komputer z dyskietki rozruchowej z obsługą sieci.
System Windows XP oraz Windows 2000 nie posiadają stosownego narzędzia do tworzenia dysku startowego z obsługą sieci. Narzędzie takie jest dostępne w systemie Windows NT i można je wykorzystać do utworzenia dysku. Podczas tworzenia takiego dysku w Windows NT należy wskazać typ karty sieciowej, w jaką jest wyposażony komputer, może się okazać, że kreator dysku startowego z obsługą sieci nie obsługuje określonej karty sieciowej. W takiej sytuacji należy sprawdzić, czy producent karty sieciowej dostarczył oprogramowanie umożliwiające tworzenie dysku startowego z obsługą sieci dla posiadanej karty. Wielu producentów udostępnia takie oprogramowanie.
3. Podłączenie do serwera dystrybucyjnego — pliki instalacyjne Windows XP (katalog i386 z płyty CD) muszą być umieszczone na serwerze w udostępnionym folderze.
4. Uruchomienie instalacji — jeżeli komputer posiada aktualnie zainstalowany Windows 98, Windows ME, Windows NT lub Windows 2000, należy uruchomić z udostępnionego folderu plik Winnt32.exe. Jeżeli komputer został uruchomiony z wykorzystaniem dysku startowego MS-DOS lub Windows 98 z obsługą sieci, należy skorzystać z polecenia net use x: \\nazwa_serwera\udzial, następnie z dysku sieciowego x: uruchomić Winnt.exe.
5. Dalsza część instalacji jest taka sama jak instalacja Windows XP z płyty CD.
Uaktualnienie do Windows XP
Większość wcześniejszych systemów operacyjnych firmy Microsoft można uaktualnić do Windows XP. Po wykonaniu uaktualnienia (ang. Upgrade) zostaną zachowane ustawienia systemu, aplikacji oraz dane użytkownika. Poprawne uaktualnienie wymaga odpowiedniego przygotowania i wiedzy na temat posiadanego komputera oraz aplikacji zainstalowanych w systemie. Pierwszym krokiem, podobnie jak podczas instalacji, jest planowanie, które należy wykonać zgodnie z informacjami podanymi wcześniej w tym rozdziale.
Możliwe scenariusze uaktualnienia
Wśród scenariuszy uaktualnienia można rozróżnić scenariusze uaktualnienia bezpośredniego prezentowane w tabeli 1.2 oraz uaktualnienie pośrednie. Uaktualnienie pośrednie to proces dwuetapowy obejmujący uaktualnienie z systemu poprzedniego, dla którego nie przewidziano bezpośredniego uaktualnienia, do takiego, który może być uaktualniony bezpośrednio, następnie wykonywane jest uaktualnienie do Windows XP
Przed wykonaniem uaktualnienia Windows NT należy zainstalować Service Pack 5 lub nowszy.
Uruchomienie procesu uaktualnienia możliwe jest na dwa sposoby:
• Za pomocą polecenia winnt32.exe znajdującego się w folderze I386 na płycie CD Windows XP.
• Wybranie Zainstaluj system Windows XP z ekranu powitalnego prezentowanego na rysunku 1.1.
W obu przypadkach zostanie uruchomiony Instalator systemu Windows, gdzie użytkownik może wybrać Typ instalacji:
• Uaktualnij (zalecane) oznacza uaktualnienie bieżącej wersji systemu Windows z zachowaniem zainstalowanych aplikacji oraz danych.
• Nowa instalacja (zaawansowane) oznacza zamianę istniejącej wersji Windows lub instalację Windows XP na osobnej partycji, aby otrzymać konfigurację dwusystemową, która jest opisana dalej w tym rozdziale.
Przygotowanie systemu do uaktualnienia
Uaktualnienie wymaga szczególnie dokładnego przygotowania systemu. W związku z tym, oprócz czynności wykonywanych podczas standardowego planowania instalacji, należy wykonać szereg czynności dodatkowych, które obejmują:
• Sprawdzenie kompatybilności sprzętowej i programowej.
• Instalację aktualizacji – instalacja najnowszych wersji sterowników oraz aktualizacja oprogramowania do wersji, które są kompatybilne z Windows XP. Jeżeli komputer ma włączoną w BIOS (ang. Basic Input Output System) ochronę antywirusową, należy ją wyłączyć.
• Kopia zapasowa – należy wykonać kopię zapasową wszystkich danych.
• Kontrola antywirusowa – kontrola dysków twardych komputera oraz usunięcie ewentualnych wirusów.
• Dekompresja dysków – jeżeli została wykonana kompresja inna niż NTFS, należy dysk (dyski) zdekompresować.
• Odinstalowanie oprogramowania niekompatybilnego – jeżeli jakakolwiek zainstalowana aplikacja jest niekompatybilna z Windows XP, należy ją odinstalować przed uaktualnieniem. Odinstalowanie dotyczy: dodatkowych protokołów nie obsługiwanych przez Windows XP, oprogramowania antywirusowego i menedżerów przydziałów dysku oraz programów zarządzających energią.
Uaktualnienie z systemu Windows 98/ME
Aby uaktualnić Windows 98 do Windows XP, wykonaj następujące czynności:
1. Włóż płytę CD Windows XP.
2. Na ekranie powitalnym wybierz Zainstaluj system Windows XP.
3. Wybierz Typ instalacji, kliknij Dalej.
Kolejne czynności są uzależnione od konfiguracji systemu bieżącego. Niektóre z nich mogą nie mieć zastosowania we wszystkich uaktualnieniach.
4. Na tym etapie uaktualnienia instalator zbiera informacje o komputerze, takie jak akceptacja Umowy licencyjnej, Klucz produktu.
5. Aktualizacja dynamiczna korzystająca z witryny Windows Update do pobrania najnowszych wersji plików instalacyjnych i poprawek systemu Windows XP niezawartych na płycie CD wmaga połączenia z siecią internet. W przypadku braku połączenia z internetem można z tego procesu zrezygnować.
6. Jeśli w systemie bieżącym zainstalowane są aplikacje, do których producent dostarcza pakiety uaktualnień (ang. Update pack),instalator poprosi o wskazanie lokalizacji plików migracyjnych dynamicznych bibliotek (ang. Migration dynamic-link libraries). Pakiety uaktualnień powinny być dostarczane przez producenta aplikacji.
7. Restart komputera, po którym instalator zostaje uruchomiony w trybie tekstowym.
8. Możliwość włączenia procesu naprawy istniejącej instalacji systemu Windows XP.
9. Wybierz partycję, na której ma być zainstalowany system oraz ewentualnie sformatuj ją.
Windows XP posiada wbudowane narzędzie deinstalacyjne, które jest dostępne pod warunkiem, że uaktualnienie jest wykonywane na partycji FAT lub FAT32. Jeśli uaktualniany system jest zainstalowany na takiej partycji, nie jest dostępna opcja konwersji systemu plików do NTFS. Jednakże po zakończeniu uaktualnienia istnieje możliwość konwersji partycji do NTFS bez utraty danych.
10. Restart, po którym następuje uruchomienie instalatora w trybie graficznym (ang. GUI Graphic User Interface)
11. Modyfikacja Ustawień regionalnych.
12. Podaj Nazwę, Organizację, Hasło administratora, Nazwę komputera.
13. Przyłączenie do domeny — komputery z Windows 98/ME nie posiadają swoich kont komputerów w domenie. Konto takie musi być utworzone przed lub w trakcie instalacji.
14. Zakończenie uaktualnienia.
Aby odinstalować Windows XP i powrócić do poprzedniego systemu, należy otworzyć Panel sterowania uruchomić aplet Dodaj lub usuń programy i wybrać opcję deinstalacji.
Uaktualnienie komputerów z systemem Windows 2000 lub Windows NT Workstation 4.0
SP 5
Ponieważ systemy Windows NT 4.0 SP 5, Windows 2000 oraz Windows XP posiadają identyczną strukturę rejestru i jądra systemu, niemalże identyczną obsługę urządzeń oraz systemów plików, prawie wszystkie aplikacje działające na Windows NT 4.0 oraz Windows 2000 będą mogły działać w Windows XP. Charakterystyka ta sprawia, iż proces uaktualnienia jest prostszy niż podczas uaktualnienia z Windows 98/ME. Ze względu na podobieństwo obu uaktualnień postanowiliśmy nie opisywać poszczególnych czynności uaktualniających.
Instalacja Windows XP w konfiguracji dwusystemowej
Konfiguracja dwusystemowa pozwala użytkownikowi na wybór podczas rozruchu komputera, z jakiego systemu operacyjnego chce korzystać. Stosując taką konfigurację można uruchamiać aplikacje, które nie działają w systemie Windows XP, pracując na innym systemie oraz używać Windows XP do wykonywania pozostałej pracy.
Tworząc środowisko dwusystemowe należy pamiętać, iż niektóre starsze systemy firmy Microsoft takie jak MS-DOS nie rozpoznają partycji FAT32 oraz NTFS.
Partycja aktywna, czyli ta, z której startuje system operacyjny komputera, musi być sformatowana w systemie plików obsługiwanym przez oba systemy operacyjne, które mają być uruchamiane.
Przykład 1.
Jeżeli ma być zainstalowany na komputerze Windows XP oraz MS DOS, partycja aktywna musi być sformatowana systemem plików FAT, ponieważ tylko partycje FAT są rozpoznawane przez MS DOS
Przykład 2.
Aby zainstalować Windows XP i Windows 98 na jednym komputerze, partycja aktywna musi być sformatowana w systemie plików FAT lub FAT32, ponieważ oba systemy operacyjne obsługują zarówno partycje FAT, jak i FAT32.
W pierwszej kolejności należy zainstalować system operacyjny inny niż Windows XP, następnie Windows XP na dowolnej partycji nie koniecznie aktywnej, ponieważ instalator Windows XP przekopiuje pliki niezbędne do rozruchu systemu na partycję aktywną nazywaną partycją systemową. Pozostałe pliki systemu operacyjnego zostaną skopiowane na partycję rozruchową, czyli tą, która została wskazana przy instalacji.
Kreator transferu plików i ustawień
Jest to narzędzie, które umożliwia przeniesienie plików, folderów oraz ustawień użytkownika na nowy komputer. Kreator transferu plików i ustawień jest szczególnie przydatny w sytuacji, gdy została wybrana czysta instalacja systemu Windows XP, lecz użytkownikowi zależy na przeniesieniu swoich ustawień i plików z poprzedniego systemu. Migrowane ustawienia można podzielić na cztery grupy:
• Wygląd — zawiera elementy takie jak tło pulpitu, schematy kolorów uwzględniając ustawienia zaawansowane, dźwięki oraz ustawienia paska zadań.
• Ustawienia akcji — zawiera częstotliwość powtarzania klawiszy, ustawienia przeglądania folderów (czy folder otwiera się w tym samym oknie czy też nowym), klikanie elementów (czy pojedyncze kliknięcie otwiera element czy dwukrotne).
• Internet — ustawienia przeglądarki oraz sposobu komunikacji z siecią internet. Zawiera takie elementy jak adres internetowy (ang. Universal Resource Locator — URL) strony głównej (ang. Home page), Ulubione, pliki Cookies, Zabezpieczenia, Połączenia dial-up oraz ustawienia serwerów Proxy.
• Poczta — ta grupa zawiera informacje konfiguracyjne programu pocztowego potrzebne do połączenia z serwerem poczty, plik z podpisami, widoki, reguły, pocztę lokalna oraz kontakty. Obsługiwane klienty pocztowe to MS Outlook oraz MS Outlook Express.
Migrowanie ustawień do nowego komputera
Ponieważ tylko Windows XP jest wyposażony w Kreator transferu plików i ustawień, aby przenieść ustawienia z dowolnego starszego systemu użytkownik musi posiadać dostęp do komputera z Windows XP w celu utworzenia Dysku kreatora lub płytę CD Windows XP, na której znajduje się Kreator transferu plików i ustawień. Aby uruchomić ten kreator w systemie Windows XP:
1. Wybierz menu Start.
2. Następnie Wszystkie programy.
3. Dalej wybierz Akcesoria i grupę Narzędzia systemowe, w której znajduje się Kreator transferu plików i ustawień.
4. Z poziomu płyty CD należy wybrać na ekranie powitalnym Wykonaj zadania dodatkowe, następnie kliknąć na Transferuj pliki i ustawienia.
Uruchamianie kreatora na nowym komputerze (tworzenie dysku kreatora):
1. Z menu Start uruchom Kreator transferu plików i ustawień zgodnie ze wcześniejszym opisem.
2. W oknie Kreator transferu plików i ustawień – Zapraszamy! kliknij Dalej.
3. Na ekranie Który komputer wybierz Nowy komputer i kliknij Dalej
4. Na pytanie Czy masz dysk CD systemu Windows XP? w przypadku, gdy dysk CD jest dostępny, wybierz Użyję kreatora z dysku CD Windows XP. W przeciwnym razie wybierz Chcę utworzyć dysk kreatora w następującej stacji dysków lub jeśli posiadasz taki dysk, wybierz Mam już dysk kreatora. Kliknij Dalej
5. Jeśli wybrałeś tworzenie dysku kreatora, zostaniesz poproszony o włożenie sformatowanej dyskietki do stacji. Następnie kreator przekopiuje niezbędne pliki na dyskietkę.
Uruchamianie kreatora na starym komputerze (zbieranie informacji)
1. Zgodnie z komunikatem pokazanym na rysunku 1.4 uruchom kreator na starym komputerze.
2. W oknie Kreator transferu plików i ustawień – Zapraszamy! kliknij Dalej.
3. Na ekranie Który komputer wybierz Stary komputer i kliknij Dalej.
4. Na ekranie Wybierz metodę transferu — wybierz miejsce, do którego chcesz zapisać przenoszone dane, kliknij Dalej.
5. Gdy pojawi się strona Co chcesz transferować, wybierz opcje zgodnie z tym, co chcesz zrobić. Możesz zaznaczyć pole wyboru Pozwól mi wybrać niestandardową listę plików i ustawień po kliknięciu przycisku Dalej (dla użytkowników zaawansowanych), co spowoduje pokazanie dodatkowej strony kreatora i pozwoli Ci na dodanie lub usunięcie niektórych elementów do transferu.
6. Jeżeli w punkcie 4. wybrałeś Stacja dysków lub innych nośników wymiennych, zostaniesz poproszony o włożenie dyskietki lub dyskietek w zależności od objętości Twoich danych.
7. Na ekranie Kończenie fazy zbierania kliknij Zakończ.
Ponowne uruchomienie kreatora na nowym komputerze (Import danych)
1. Zgodnie z komunikatem pokazanym na rysunku 1.4 uruchom kreator na nowym komputerze.
2. W oknie Kreator transferu plików i ustawień – Zapraszamy! kliknij Dalej.
3. Na ekranie Który komputer wybierz Nowy komputer i kliknij Dalej.
4. Na pytanie Czy masz dysk CD systemu Windows XP? wybierz Nie potrzebuję dysku kreatora. Pliki i ustawienia zostały już zebrane z mojego starego komputera. Kliknij Dalej.
5. Na stronie Gdzie są pliki i ustawienia? wybierz lokalizację, do której zostały zapisane migrowane ustawienia i dane, kliknij Dalej.
6. Wybierz Zakończ.
Aktywacja produktu Windows
Aktywacja produktu Windows (ang. Windows Produkt Activation — WPA) to nowy mechanizm zapobiegający nielegalnemu korzystaniu z produktów firmy Microsoft, który będzie stosowany we wszystkich przyszłych produktach.
Aktywacja Windows XP
Podczas pierwszego logowania do systemu Windows XP, które zwykle odbywa się zaraz po instalacji pojawia się okno dialogowe Aktywacja systemu Windows, gdzie użytkownik może wybrać jedną z dwóch metod aktywacji: przez internet lub telefonicznie. Aktywacja systemu nie musi odbywać się zaraz po instalacji systemu, firma Microsoft zaleca dopełnienia obowiązku aktywacji po pełnym zakończeniu konfiguracji ustawień komputera. W przypadku, gdy użytkownik nie aktywuje produktu zaraz po instalacji, będzie przez 30 dni, co pewien czas, monitowany o dokonanie Aktywacji Windows XP. Jeżeli nie zostanie ona wykonana w tym okresie, zostaną zablokowane wszystkie funkcje systemu z wyjątkiem narzędzia do aktywacji. Aktywacja produktu nie wymaga wpisywania żadnych informacji personalnych z wyjątkiem kraju, z którego pochodzi użytkownik, a program aktywacyjny tworzy na podstawie zainstalowanych urządzeń identyfikator komputera i wysyła go do usługi WPA.
Nie należy mylić Aktywacji Windows XP z rejestracją, w trybie online. Rejestracja online jest nieobowiązkowa, w przypadku zdecydowania się na rejestrację w trybie online użytkownik jest zobowiązany do wpisania informacji osobistych. Zapewnia ona użytkownikowi pomoc techniczną, informacje o aktualizacjach produktu i inne korzyści.
Rozdział 2.-
Praca z systemem
Uruchamianie i wyłączanie komputera
Po udanym zainstalowaniu system Windows XP zostanie on automatycznie uruchomiony po włączeniu komputera. Wyjątkiem od tej reguły jest sytuacja, gdy na komputerze zainstalowanych jest kilka systemów operacyjnych — w takim przypadku podczas uruchamiania komputera użytkownik musi wybrać, który system zostanie uruchomiony.
Po uruchomieniu komputera, jeżeli tylko utworzyliśmy więcej niż jedno konto użytkownika komputera lub jeżeli jakiekolwiek konto chronimy hasłem, zobaczymy jeden z nowych elementów systemu operacyjnego Windows XP — spersonalizowany ekran powitalny. Ekran zawiera listę wszystkich kont użytkowników. Aby zalogować się do systemu, wystarczy wybrać i kliknąć ikonę reprezentującą nasze konto systemowe.
Na personalizowanym ekranie powitalnym nie jest wyświetlane obecne w każdym systemie Windows XP konto Administrator. Najprostszą metodą zalogowania się do systemu na to konto jest przełączenie ekranu powitalnego do wersji znanej z systemu Windows 2000. W tym celu należy, po wyświetleniu spersonalizowanego ekranu powitalnego, nacisnąć dwukrotnie kombinację klawiszy Ctr+Alt+Del. Teraz możemy wpisać nazwę użytkownika (Administrator) i jego hasło. Aby przywrócić poprzedni widok, wystarczy nacisnąć klawisz Esc.
Specjalne tryby uruchamiania systemu
Jeżeli system się nie uruchamia, należy — poprzez naciśnięcie klawisza F8 podczas początkowej fazy ładowania systemu — wywołać ekran menu, z którego można wybrać specjalne tryby uruchamiania systemu. Lista dostępnych trybów jest dość długa i przypomina listę trybów dostępnych w systemie Windows 2000. Jeżeli awaria systemu wystąpiła bezpośrednio po zainstalowaniu nowego urządzenia lub programu, rozwiązaniem będzie wybór opcji Ostatnia dobra konfiguracja (ostatnie działające ustawienia), dzięki której możemy uruchomić system dokładnie w takim stanie, w jakim po raz ostatni którykolwiek z użytkowników pomyślnie się do niego zalogował.
Pełna lista specjalnych trybów uruchamiania systemu Windows XP wygląda następująco:
- Tryb awaryjny — system zostanie uruchomiony z minimalną liczbą sterowników (np. nie zostaną zainstalowane sterowniki napędu CD-ROM). Wszystkie uruchomione w tym trybie urządzenia korzystać będą z podstawowej wersji sterowników. Jeżeli pomimo wybrania tej opcji system nadal się nie uruchamia, świadczy to o bardzo poważnych błędach urządzeń niezbędnych do jego działania (dysku twardego, procesora, pamięci lub płyty głównej).
- Tryb awaryjny z obsługą sieci — od poprzedniego trybu różni się tym, że zostanie uruchomiona obsługa sieci (sterowniki karty sieciowej i najważniejsze usługi sieciowe).
- Tryb awaryjny z wierszem poleceń — system zostaje uruchomiony w trybie awaryjnym, ale nie zostaje uruchomiony graficzny interfejs użytkownika. Ten sposób uruchamiania komputera może pomóc przy rozwiązywaniu poważnych problemów związanych z obsługą karty grafiki.
- Włącz rejestrowanie uruchamiania — podczas uruchamiania systemu w pliku rejestrowane są wszystkie sterowniki i usługi uruchamiane przez system. Plik wynikowy ntbtlog.txt umieszczony zostanie w głównym katalogu systemu Windows.
- Włącz tryb VGA — system jest uruchamiany przy użyciu podstawowego sterownika VGA. Ten tryb jest przydatny po zainstalowaniu nowego sterownika karty grafiki, który uniemożliwił prawidłowe uruchomienie systemu.
- Ostatnia dobra konfiguracja — system zostaje uruchomiony w tym stanie, w którym po raz ostatni użytkownikowi udało się do niego zalogować. W rezultacie wszystkie zmiany dokonane od ostatniego pomyślnego uruchomienia zostaną utracone.
- Tryb przywracania usług katalogowych — opcja wykorzystywany wyłącznie przy uruchamianiu komputerów pełniących funkcję kontrolera domeny umożliwiająca odtworzenie lub przetestowanie działania usług katalogowych (ang. Active Directory).
- Tryb debugowania — specjalny tryb diagnostyczny umożliwiający przesyłane za pośrednictwem kabla szeregowego informacji o pracy systemu do innego komputera.
Wyłączanie komputera
Jeżeli nie chcemy ryzykować tego, że następnym razem uruchamiając komputer będziemy musieli skorzystać z jednego z trybów opisanych powyżej, należy wyłączać komputer wybierając kolejno menu Start | Wyłącz komputer | Wyłącz. Po chwili, w zależności od typu płyty głównej, komputer albo zostanie wyłączony, albo na ekranie zobaczymy komunikat informujący nas o tym, że możemy bezpiecznie wyłączyć komputer z prądu.
Okno dialogowe Wyłączanie komputera umożliwia dodatkowo ponowne uruchomienie komputera oraz przełączenie go w stan niskiego poboru energii (stan wstrzymania — w tym stanie wyłączone zostaje większość urządzeń, m.in. dysk twardy i karta grafiki, dzięki czemu zostaje ograniczona zużywanej przez komputer energii elektrycznej) lub hibernacji.
Przełączanie komputera w stan niskiego poboru energii
Użytkownicy komputerów przenośnych z pewnością docenią możliwość ograniczenia zużywanej przez ich komputer energii. Jeżeli nie chcemy wyłączać komputera, który w danej chwili nie jest nam potrzeby do pracy, najprościej przełączyć go w stan wstrzymania. W tym celu należy:
1. Nacisnąć przycisk Start.
2. Nacisnąć znajdujący się w prawym, dolnym rogu przycisk Wyłącz komputer.
3. Zostanie wyświetlone okno dialogowe. Należy wybrać opcję Stan wstrzymania. Komputer po chwili wyłączy dyski twarde oraz większość urządzeń zewnętrznych.
4. Aby uaktywnić komputer, wystarczy nacisnąć dowolny klawisz — komputer po chwili będzie ponownie gotowy do pracy (szybciej niż w przypadku poprzednich systemów firmy Microsoft).
5. Jeżeli w komputerze została utworzona większa liczba kont użytkowników, pojawi się ich lista. Za pomocą myszki należy wybrać właściwe konto. W przeciwnym razie komputer przywróci sesję użytkownika.
Przełączanie komputera w stan hibernacji
Jeżeli planujemy dłuższą przerwę w pracy z komputerem, ale nie chcemy tracić zbyt wiele czasu na ponowne uruchomienie systemu operacyjnego i używanych programów, możemy przełączyć komputer w stan hibernacji. System zapisze na dysku twardym dokładną kopię zawartości pamięci operacyjnej i wyłączy komputer. Ponowne uruchomienie komputera będzie o wiele krótsze. W tym celu należy:
1. Nacisnąć przycisk Start.
2. Nacisnąć znajdujący się w prawym, dolnym rogu przycisk Wyłącz komputer.
3. Zostanie wyświetlone okno dialogowe przedstawione na rysunku 2.1. Należy nacisnąć klawisz Shift i wybierać opcję Stan wstrzymania (podpis pod klawiszem opcji po naciśnięciu klawisza Shift zostanie zmieniony na Hibernacja).
4. Aby uaktywnić komputer, należy włączyć go — komputer po chwili będzie ponownie gotowy do pracy.
5. Tak jak w przypadku wychodzenia systemu ze stanu wstrzymania, jeżeli w komputerze została utworzona większa liczba kont użytkowników, zostanie wyświetlona ich lista. Za pomocą myszki należy wybrać właściwe konto. W przeciwnym przypadku komputer przywróci sesję użytkownika.
Wylogowywanie użytkownika
System Windows XP ułatwia pracę wielu użytkowników na jednym komputerze. Możliwe jest zarówno wylogowanie (system zakończy wszystkie uruchomione przez użytkownika programy i umożliwi zalogowanie innemu użytkownikowi), jak i odłączanie użytkownika (system umożliwi innemu użytkownikowi zalogowanie się, ale nie zakończy działania uruchomionych aplikacji. Dzięki temu możemy po pewnym czasie zalogować się do systemu i kontynuować rozpoczętą pracę).
Obie opcje dostępne są zarówno z menu Start | Wyloguj, jak i z Menedżera zadań Windows (rysunek 2.3). Użytkownik, który wylogowuje się z systemu, zwraca wszystkie zajęte przez siebie zasoby systemowe, w rezultacie wydajności komputera nie ulega pogorszeniu. Programy uruchomione przez użytkownika, który został przełączony, nie zostają zamknięte, dzięki czemu w każdej chwili może on kontynuować rozpoczętą pracę, ale obywa się to kosztem pogorszenia wydajności komputera.
Aby uruchomić Menadżera zadań Windows, należy nacisnąć kombinację klawiszy Ctr+ Alt+Del lub Ctr +Shift+Esc. Osoba z uprawnieniami administratora może, poprzez zaznaczenie nazwy innego użytkownika i naciśnięcie przycisku Wyloguj, zakończyć sesję wybranego użytkownika. Pozostali użytkownicy komputera po wybraniu zakładki Użytkownicy nie zobaczą żądnych informacji o aktywnych sesjach innych osób.
Obsługa systemu
Po omówieniu zagadnień związanych z uruchamianiem i wyłączaniem komputera oraz wylogowywaniem użytkowników pozostałą część rozdziału możemy poświęcić opisowi pracy z systemem.
Czytelnicy mający doświadczenie zdobyte podczas pracy z wcześniejszymi wersjami systemów operacyjnych firmy Microsoft — dotyczy to zarówno systemów serii 9x, jak i NT/2000, szybko przyzwyczają się do pracy z nowym Windows. Pozostali czytelnicy powinni poświęcić chwilę na dokładne zapoznanie się z elementami interfejsu użytkownika systemu Windows XP.
Ikony
Tak jak w poprzednich wersjach systemu Windows, pewnych ikon umieszczonych na pulpicie nie można usunąć. Jednak liczba stałych ikon pulpitu została ograniczona do jednej — po zainstalowaniu Windows XP na pulpicie znajdziemy tylko ikonę Kosz.
Ikony to nic innego jak reprezentacje przeróżnych obiektów systemowych. Niektóre z nich reprezentują programy — otwarcie ich spowoduje uruchomienie danego programu. Inne reprezentują dokumenty — otwarcie ikony tego typu spowoduje uruchomienie programu służącego do obsługi dokumentów tego typu oraz wyświetlenie w nim wybranego dokumentu. Jeszcze inne reprezentują foldery — otwarcie takiej ikony spowoduje wyświetlenie okna prezentującego zawartość konkretnego folderu. Ponieważ dokumenty przechowywane w folderach również są reprezentowane poprzez ikony, po otwarciu ikony folderu zobaczymy listę ikon dokumentów. Specjalny typ ikon to ikony skrótów. Charakteryzuje je niewielka strzałka wyświetlona w lewym dolnym wierzchołku ikony oznacza, że stanowi ona skrót, do jakiegoś programu, dokumentu, folderu lub witryny WWW.
Reprezentowany przez ikonę na pulpicie Kosz jest przykładem specjalnego obiektu systemowego. Jego działanie polega na zarezerwowaniu pewnej ilości wolnego miejsca na niektórych lub wszystkich dyskach logicznych. W tym miejscu będą zapisywane wszystkie usuwane z danego dysku pliki i foldery. Dzięki temu, jeżeli omyłkowo usuniemy z dysku niezbędne nam jutro rano pliki, możemy je odzyskać „zaglądając” do kosza. Żeby mieć pewność, że usuwane pliki rzeczywiście trafiają do kosza (skąd możemy je jeszcze odzyskać) należy, klikając prawym przyciskiem na ikonie Kosz i z menu kontekstowego wybierając opcje Właściwości zarezerwować odpowiednią ilość miejsca na dyskach.
Wróćmy do omawiania ikon. Na szczęście, niezależnie od typu ikony, zawsze można nimi operować przy wykorzystaniu kilku takich samych czynności:
Aby otworzyć ikonę, należy dwukrotnie ją kliknąć. Zawartość ikony zostanie wyświetlona w odrębnym oknie.
Aby przesunąć ikonę, wystarczy przeciągnąć ją i upuścić w dowolnym innym miejscu na ekranie.
Aby wyświetlić listę wszystkich operacji, jakie można wykonać na danej ikonie, należy kliknąć ją prawym przyciskiem myszy.
Aby automatycznie rozmieścić wszystkie ikony wyświetlone na pulpicie systemu lub w oknie programu, wystarczy kliknąć prawym przyciskiem myszy w dowolnym pustym miejscu pulpitu lub okna. Następnie, z menu kontekstowego, wybieramy opcję Rozmieść ikony i kolejną opcję określającą preferowany sposób rozmieszczenia ikon (Według nazw, Według typów itd.).
Aby samodzielne utworzyć ikonę skrótu do dowolnego programu i umieścić jej na pulpicie, należy:
1. Ustawić kursor myszki na dowolnym, pustym fragmencie pulpitu.
2. Nacisnąć prawy przycisk myszki.
3. Z menu podręcznego wybrać i kliknąć opcję Nowy, a następnie wybierać i kliknąć opcję Skrót.
4. Wysłane zostanie okno Tworzenie skrótu. Należy wybrać opcje Przeglądaj.
5. W oknie Przeglądanie w poszukiwaniu folderu należy wskazać lokalizację programu, do którego skrót utworzymy na pulpicie, a następnie nacisnąć przycisk OK.
6. Jeżeli ścieżka dostępu do pliku pojawiła się w pustym dotychczas polu poniżej tekstu Wpisz lokalizację elementu, należy nacisnąć przycisk Dalej.
7. Zostanie wyświetlone okno Wybieranie tytułu programu umożliwiające zmianę domyślnej nazwy programu. Po naciśnięciu klawisza Zakończ na pulpicie pojawi się nowa ikona skrótu. Po jej dwukrotnym kliknięciu zostanie uruchomiony wybrany program.
Okienka
Ten element interfejsu użytkownika jest tak charakterystyczny dla systemów firmy Microsoft, że to od niego pochodzi nazwa Windows. Wyjaśnijmy, dlaczego.
Geneza nazwy Windows
Żeby wyjaśnić Czytelnikowi, dlaczego okienka są tak ważne, musimy krótko wspomnieć o funkcji, jaką spełnia każdy system operacyjny oraz przypomnieć po krótce historię systemów operacyjnych DOS i Windows.
System operacyjny zarządza czterema typami operacji:
Uruchamianiem, nadzorem i zakończeniem procesów aplikacji. Zadaniem systemu operacyjnego jest wczytanie aplikacji do pamięci i jej uruchomienie.
Alokacją pamięci. Zadaniem systemu jest przydzielenie aplikacji potrzebnej jej ilości pamięci i zwolnienie obszarów pamięci dłużej nieużywanych.
Operacjami wejścia-wyjścia (I/O) plików. System plików (ang. File System) jest podstawową częścią każdego systemu operacyjnego — funkcjonalność starszych systemów operacyjnych właściwie sprowadzała się do obsługi pamięci masowych.
Urządzeniami wejścia-wyjścia. Ważnym zadaniem systemu operacyjnego jest komunikacja się z urządzeniami wejścia-wyjścia, takimi jak: karta graficzna, klawiatura czy mysz.
Historia DOS-u (ang. Disk Operating System) rozpoczęła się w 1981 roku. Mało wtedy znana firma Microsoft wykupiła od Seattle Computer Products program, który zmodyfikowała tak, aby mógł on pracować na komputerach IBM PC i nazywała go MS DOS. Przez następne kilka lat produkt ten będzie rozwijany i modernizowany, ale najważniejsza zasada jego działania nie ulegnie zmianie — systemy operacyjne oparte na DOS-ie pozwalały na równoczesną pracę z jedynym komputerem, tylko jednemu użytkownikowi, który mógł uruchomić dokładnie jeden program.
Zasada ta została złamana w sierpniu 1995 roku , wraz z premierą systemu Windows 95. System umożliwiał jednoczesne uruchamiania dowolnej liczby aplikacji, z których każda mogła być uruchamiana w oddzielnym oknie — przełączając się pomiędzy oknami użytkownik mógł kontrolować prace każdej z aplikacji. We wrześniu 2001 r., wraz z premierą Windows XP, systemu umożliwiającego przełączanie się pomiędzy oknami użytkowników roku, firma Microsoft złamała ostanie ograniczenie, ograniczenie liczby jednocześnie pracujących z komputerem osób.
W Windows XP możemy uruchamiać dowolnie wiele programów — nie są one wyświetlane na całym obszarze ekranu, lecz w oknach, które zajmują jedynie jego część
Elementy okien
Wszystkie okna, niezależnie od różnorodnej zawartości posiadają pewne elementy wspólne. Jednym z takich elementów są ramki otaczające te okna. Na ramkach umieszczonych jest kilka elementów:
Pasek tytułowy
Pasek tytułowy zawiera ikonę menu systemowego, nazwę okna lub wyświetlonego w nim programu oraz przyciski umożliwiające określenie wielkości i zamknięcie okna.
Pasek tytułowy umożliwia:
przywrócenie oryginalnego rozmiaru okna — wystarczy kliknąć go dwa razy;
przesunięcie okna w dowolne miejsce — w tym celu należy umieścić wskaźnik myszy na pasku tytułowym i przeciągnąć okno.
Na pasku tytułowym umieszczone są dodatkowo trzy przyciski:
Przycisk Minimalizuj
Po kliknięciu przycisku Minimalizuj okno znika z ekranu i jest reprezentowane przez ikonę na pasku zadań systemu. Aby powtórnie wyświetlić okno, kliknij odpowiednią ikonę wyświetloną na pasku zadań.
Przycisk Maksymalizuj
Kliknięcie przycisku Maksymalizuj sprawia, że okno zajmuje cały obszar. Gdy okno zajmuje cały obszar ekranu, przycisk Maksymalizuj zastępowany jest przyciskiem Przywróć. Kliknięcie przycisku Przywróć spowoduje przywrócenie poprzednich rozmiarów okna. Przycisk ten reprezentowany jest przez dwa malutkie okna i jest umieszczony pomiędzy przyciskami Minimalizuj oraz Zamknij.
Przycisk Zamknij
Kliknięcie przycisku Zamknij powoduje zamknięcie okna, jednocześnie znika także przycisk reprezentujący okno na pasku zadań. Jeśli przed zamknięciem okna pracowałeś nad jakimś dokumentem i zapomniałeś go zapisać, to teraz będziesz miał okazję, żeby to zrobić
Ramka oraz uchwyt zmiany wielkości
Bardzo ważnym narzędziem jest ramka otaczająca okno. Przeciągając ją, można bowiem dowolnie zmieniać wielkość okna. Większość okien ma także, umieszczony w prawym dolnym rogu, specjalny uchwyt zmiany wielkości, który jest na tyle duży, iż z łatwością można umieścić na nim wskaźnik myszy.
Paski narzędzi
Niektóre okna oprócz menu głównego posiadają także paski narzędzi. Paski te, wyświetlane poniżej menu głównego, pozwalają na szybkie wywołanie najczęściej używanych poleceń danego programu. Aby wykonać polecenie, wystarczy kliknąć odpowiadający mu przycisk paska narzędzi.
Pasek stanu
Pasek stanu wyświetlany wzdłuż dolnej krawędzi okna prezentuje informacje o stanie programu. Uchwyt zmiany wielkości znajdujący się w prawym dolnym wierzchołku okna jest widoczny wyłącznie wtedy, gdy wyświetlisz pasek stanu. Aby wyświetlić lub ukryć pasek stanu, wybierz z menu opcję Widok |Pasek stanu.
Menu
Większość programów ma menu główne wyświetlone poniżej górnej krawędzi okna. Każda z opcji tego menu zawiera kolejne podmenu; aby je otworzyć, wystarczy kliknąć daną opcję. Jeśli wolisz posługiwać się klawiaturą, a nie myszką, to każde z tych menu możesz otworzyć wciskając klawisz Alt i nacisnąć podkreśloną literę z nazwy odpowiedniej opcji menu głównego. Dla przykładu, naciśnięcie kombinacji klawiszy Alt+P spowoduje wyświetlenie menu odpowiadającego opcji Plik. Opcję z rozwiniętego menu można także wybrać, posługując się przyciskami strzałek. Kiedy już zaznaczysz odpowiednią opcję, wybierz ją, naciskając klawisz
Enter.
Menu systemowe
Menu systemowe pozwala na przesuwanie, zmianę wielkości oraz zamykanie okna przy użyciu klawiatury, a nie myszki. Aby otworzyć menu systemowe, należy nacisnąć kombinację klawiszy Alt+Spacja. Alternatywnym sposobem wywołania menu systemowego jest kliknięcie ikony tego menu znajdującej się z lewej strony paska tytułowego okna. Kiedy menu zostanie otwarte, możesz wybrać jedną z jego opcji, posługując się standardowymi metodami — kliknij opcję, którą chcesz wybrać. Jeśli wolisz się posługiwać klawiaturą, naciśnij klawisz odpowiadający literze, która w nazwie opcji została podkreślona. Jeśli z menu systemowego wybierzesz opcję Przenieś lub Rozmiar, to będziesz mógł przesunąć lub określić wielkość okna, posługując się klawiszami strzałek. Kiedy zakończysz, naciśnij klawisz Enter.
Naciśnięcie kombinacji klawiszy Alt+Spacja powoduje wyświetlenie menu systemowego aktywnego okna, nawet jeśli w danej chwili na ekranie widocznych jest kilka okien. Aktywne okno można poznać po tym, iż jego pasek tytułowy jest ciemniejszy od pozostałych. Aby uaktywnić inne okno, kliknij myszą w jego dowolnym miejscu. Możesz także wcisnąć klawisz Alt i naciskać klawisz Tab aż do momentu, gdy w wyświetlonym oknie dialogowym zostanie zaznaczony odpowiedni program. Wtedy zwolnij przycisk Alt.
Pliki i foldery
Pamięci masowe, takie jakie jak dyski twarde, płyty CD-RW lub DVD mogą zawierać tysiące, a nawet miliony plików. Jeśli umieściłbyś te pliki na dysku bez żadnej organizacji, to odszukanie konkretnego z nich byłoby niesłychanie trudne.
Podczas instalacji systemu Windows XP w głównym katalogu dysku twardego komputera automatycznie zostaną utworzone następujące foldery:
Documents and Settings — dla każdego konta użytkownika system automatycznie utworzy podkatalog tego folderu, w którym będą przechowywane wszystkie informacje o użytkowniku (hasło, ustawienia pulpitu, ostatnio odwiedzone strony WWW, folder Moje dokumenty i wiele innych).
Program Files — w folderze przechowywane są zainstalowane programy, w tym wiele programów systemowych.
System Volume Information — specjalny folder niedostępny dla użytkownika.
Windows — główny katalog systemu. To w nim znajdują się pliki niezbędne do prawidłowej pracy systemu Windows XP. Jakakolwiek modyfikacja zawartości tego folderu powinna być dobrze przemyślana.
Pliki
Każdy program lub dokument jest zapisany jako plik. Podstawowymi atrybutami każdego pliku są:
- jego nazwa — nazwa pliku może być prawie dowolna, nie może jedynie zawierać znaków: gwiazdki, ukośnika, odwrotnego ukośnika i nie powinna być dłuższa niż 100 znaków.
- typ pliku — w celu zachowania zgodności z wcześniejszymi wersjami systemu i działającymi w tych systemach programami, typ pliku nadal jest określany poprzez rozszerzenie nazwy — ostatni element nazwy, z reguły trzyliterowy, oddzielony od właściwej nazwy znakiem kropki.
Każdy plik musi mieć nazwę. W jednym folderze nie mogą się znaleźć dwa pliki o tej samej nazwie.
- wielkość — określa, ile miejsca na dysku zajmuje plik, co, gdyby nie najróżniejsze formaty plików, przekładałoby się na ilość zapisanych w pliku informacji.
- datę utworzenia, modyfikacji i ostatniego użycia.
- tylko do odczytu — ustawienie tego parametru spowoduje, że nie będzie można modyfikować i usunąć pliku (a więc również zawartych w nim informacji).
- ukryty — ustawienie tego parametru spowoduje, że plik przestanie być widoczny w oknie Eksploratora lub innego programu służącego do zarządzania plikami i folderami.
Programy przeznaczone do zarządzania plikami i folderami, w tym Eksploratora można skonfigurować tak, aby wyświetlał również pliki z ustawionym atrybutem Ukryty.
Nieznane i ukryte rozszerzenia nazw plików
Jeśli spróbujesz otworzyć plik, którego rozszerzenie nie jest skojarzone z żadnym programem, system, nie potrafiąc otworzyć pliku, wyświetli okienko dialogowe z pytaniem, w jaki sposób ma zidentyfikować program, w którym plik został utworzony. Po wybraniu opcji Wybrać program z listy zostanie wyświetlona lista zainstalowanych programów. Teraz możesz określić, jakiego programu należy używać do otwierania dokumentów danego typu.
Systemy Windows od wersji 3 aż do wersji XP rozpoznają typ pliku nie na podstawie przechowywanych w nim informacji, ale rozszerzenia nazwy. W rezultacie wystarczy zmienić rozszerzenie pliku tekstowego, żeby zobaczyć poniższe okno z komunikatem o błędzie.
Przeglądając pliki za pomocą Eksploratora Windows lub zakładki Mój komputer przekonamy się, że wyświetlane nazwy wielu różnego typu plików nie zawierają rozszerzenia. Zamiast tego, wyświetlany jest krótki opis danego typu plików (ikona, tekst sformatowany itd.). Jest to efektem domyślnych ustawień systemu Windows, który ukrywa przed użytkownikiem znane mu rozszerzenia plików, w ten sposób zabezpieczając się przed błędem przypadkowej zmiany rozszerzenia pliku znanego typu.
Na liście znanych rozszerzeń nazw plików znajdują się także pliku typu ZIP, czyli pliki lub foldery skompresowane. Praca z takimi plikami w systemie Windows XP nie wymaga instalowania dodatkowego oprogramowania.
Ścieżki dostępu
Dokładne położenie pliku na dysku określa ścieżka dostępu. Ścieżka dostępu to łańcuch znaków składający się z nazwy dysku i folderów (w przypadku plików przechowywanych na lokalnym komputerze) lub nazwy komputera i udziału (w przypadku plików przechowywanych na komputerze zdalnym — pracy w sieci poświęcony jest rozdział 7.), oddzielonych do siebie dwukropkiem (w przypadku dysku), dwoma znakami odwrotnego ukośnika (w przypadku nazwy komputera) oraz znakami odwrotnego ukośnika (w przypadku folderów). Ścieżka pokazuje „drogę”, jaką należy przejść, aby odszukać plik, poczynając do najbardziej ogólnego położenia — dysku, poprzez kolejne foldery i kończąc na nazwie pliku. Ogólna składnia ścieżki ma następującą postać:
dysk:\folder(y)\nazwa_pliku
Znaki odwrotnego ukośnika oddzielają poszczególne nazwy folderów, w których przechowywany jest plik.
Przeglądanie plików
Bez instalowania jakiegokolwiek dodatkowego oprogramowania, pliki możemy przeglądać za pomocą trzech programów instalowanych razem z systemem Windows XP.
• Mój komputer: Ten program pozwala na przeglądanie zawartości dysków przy wykorzystaniu prostej metody, w której zawartość każdego otwieranego dysku lub folderu jest wyświetlana w nowym oknie.
• Eksplorator Windows: Pozwala na przeglądanie zawartości dysków przy wykorzystaniu okna zawierającego dwa panele.
• Polecenie Wyszukaj w menu Start: Wywoła pokazanego na rysunku 2.10 Pomocnika wyszukiwania. Pomocnika wyszukiwania w nowej wersji systemu Windows został mocno zmieniony i umożliwia teraz m.in. wyszukiwanie plików określonych typów.
Przeglądanie w oknie Mój komputer
Chyba najczęściej wykorzystywanym narzędziem służącym do przeglądania zawartości komputera jest zakładka Mój komputer. Aby ją otworzyć, wystarczy z menu Start wybrać Mój komputer. Po uruchomieniu zobaczymy ekran. W górnej części znajdują się prywatne foldery użytkowników, poniżej dyski logiczne komputera, na dole okna umieszczone zostały wymienne nośniki pamięci masowej.
Aby wyświetlić zawartość konkretnego dysku, wyświetlić zawartość folderu lub zobaczyć zawartość pliku, należy otworzyć reprezentującą go ikonę. Aby zamknąć wyświetlone okno, należy kliknąć przycisk Zamknij (X), wyświetlony w jego prawym górnym wierzchołku.
Przeglądanie zasobów przy użyciu programu Eksplorator Windows
Program, podobnie jak Mój komputer, służy do wyświetlania i przeglądania zawartości nośników pamięci masowej zainstalowanych w komputerze. Jednak Eksplorator Windows prezentuje dane w zupełnie inny sposób — zarówno dyski i foldery, jak i dostępne w nich pliki, wyświetlane są w jednym oknie posiadającym dwa panele. Przeglądanie zawartości dysków odbywa się zawsze w ramach tego samego okna. Windows XP oferuje kilka metod uruchomienia programu Eksplorator Windows:
• Można kliknąć przycisk Start i z wyświetlonego menu wybierać opcję Wszystkie programy | Akcesoria | Eksplorator Windows.
• Innym sposobem na uruchomienie programu jest kliknięcie ikony Mój komputer prawym przyciskiem myszy i wybór z menu kontekstowego opcji Eksploruj.
• Kolejną metodą uruchomienia programu jest zaznaczenie w oknie Mój komputer, kliknięcie prawym przyciskiem myszy ikony dysku lub folderu i z menu kontekstowego wybór opcję Eksploruj. Najprostszym sposobem uruchomienia programu jest kliknięcie prawym przyciskiem myszy przycisku Start i wybranie polecenia Eksploruj.
Przeszukiwanie zasobów komputera
Jeżeli chcemy znaleźć dany plik, często najszybszą metodą będzie skorzystanie z usług Pomocnika wyszukiwania. Podając możliwe dokładne dane o pliku (np. całość lub fragment nazwy, rozmiar, fragment przechowywanych w pliku danych lub orientacyjną datą utworzenia) spowodujemy przeszukanie zasobów komputera pod kątem zgodności z podanymi przez nas kryteriami. Dlatego im dokładniej zdefiniujemy kryteria wyszukiwania, tym mniej plików i folderów zostanie zwróconych w jego wyniku. Określenie jedynie, że w nazwie znajduje się litera „a”, może zakończyć się znalezieniem tysięcy plików spełniających te kryterium. W takim przypadku trudno mówić o znalezieniu poszukiwanego pliku.
Foldery
Kiedy po raz pierwszy otworzysz okno Mój komputer, zazwyczaj jego zawartość będzie przedstawiana w formie ikon. Możesz jednak samemu określić, w jaki sposób będzie przedstawiana zawartość okna. Dostępne są następujące widoki:
• Kafelki: Każda ikona jest stosunkowo duża, a poniżej niej wyświetlana jest nazwa pliku. Dzięki temu prezentowane informacje są bardzo czytelne.
• Ikony: Każda z prezentowanych ikon jest mała, dzięki czemu w oknie można wyświetlić ich więcej.
• Lista: Ten sposób prezentacji przypomina ikony, jednak ikony są jeszcze mniejsze, a nazwy plików w kolumnach są posortowane alfabetycznie.
• Szczegóły: W tym przypadku wyświetlana jest nazwa pliku, wielkość (dla plików), typ oraz data i godzina modyfikacji.
• Miniatury: Wybór tego sposobu prezentacji spowoduje wyświetlenie zamiast ikon niewielkich miniatur plików i zawartości folderów.
Opcje folderów
W przeciwieństwie do wcześniejszych wersji systemu Windows, w Windows XP użytkownik ma możliwość dostosowania folderu do typu przechowywanego w nim plików. W tym celu należy:
1. Zaznaczyć wybrany folder.
2. Kliknąć prawym przyciskiem myszy i z menu kontekstowego wybrać opcję Właściwości.
3. Wybrać zakładkę Dostosowywanie.
4. Rozwinąć listę dostępnych typów folderów i wybrać typ odpowiadający przechowywanym w folderze plikom.
Przeglądanie folderów różnego typu za pomocą wbudowanych narzędzi systemu Windows wywoła odpowiednią dla danego typu danych akcję. I tak, przeglądanie folderu typu Obrazy, spowoduje uruchomienie wbudowanej przeglądarki plików graficznych, otwarcie folderu typu Muzyka, spowoduje uruchomienie programu odtwarzającego dźwięk i muzykę itd.
Aktywacja systemu Windows XP
System Windows XP został zabezpieczony przed kopiowaniem i wielokrotna instalacją na różnych komputerach z jednego nośnika instalacyjnego za pomocą technologii nazwanej aktywacją produktu. Osiągnięto to dzięki temu, że pojedyncza płyta CD pozwala na tylko jedną aktywację systemu.
Na czym polega aktywacja systemu?
Każdy komputer, a właściwie prawie każda jego każda jego część, ma swój unikalny identyfikator (numer seryjny). Wszystkie te numery mogą być wykorzystane do wygenerowania unikalnego numeru komputera. Dodatkowo, system Windows także ma swój identyfikator (Product ID). Poprzez połączenie obu numerów (komputera i oprogramowania) wygenerowany zostaje unikalny identyfikator wykorzystywany podczas aktywacji.
Proces aktywacji sprowadza się do przesłania firmie Microsoft (poprzez internet lub telefonicznie ) wygenerowanego w powyżej opisany sposób numeru. W odpowiedzi otrzymamy składający się z 50 cyfr klucz potwierdzający. Wprowadzenie go do komputera (automatyczne w przypadku aktywacji przez internet) kończy proces aktywacji.
Aktywacja wymagana jest przed upływem 30 dni od daty zainstalowania systemu. System, który nie został aktywowany zostanie zablokowany i nie pozwoli na zalogowanie się użytkownika.
Tylko pierwsza aktywacja systemu zainstalowanego z danego nośnika może być przeprowadzona poprzez internet. Każda kolejna, ewentualna aktywacja systemu zainstalowanego z tej samej płyty musi zostać przeprowadzona telefonicznie. W rezultacie, osoba która zainstalowała nielegalną wersję programu musi zadzwonić do pracownika firmy Microsoft (a więc do przedstawiciela firmy, którą okrada) i poprosić o aktywowanie systemu.
Jak działa program aktywacyjny?
Program służący do aktywacji odczytuje, wykorzystując technologię PID 3.0 — technologię unikalnych kluczy produktów — numery seryjne pewnych urządzeń zainstalowanych w komputerze.
Microsoft nie zdradził, jakie elementy komputera są wykorzystywane do generowania klucza aktywacji. Przypuszcza się, że na liście tych urządzeń znajdują się: karty sieciowa i graficzna, napęd CD-ROM oraz DVD-ROM, procesor, dysk twardy, kontrolery SCSI oraz IDE, pamięć RAM.
Następnie program generuje semiunikalny klucz HWID. Po wygenerowaniu klucza program jest w stanie automatycznie rozpoznać zmiany i uaktualnienia urządzeń podłączonych do komputera.
Microsoft nie zdradził, ile zmian w konfiguracji komputera może zostać przeprowadzonych, zanim system będzie musiał być ponownie aktywowany. Przypuszcza się, że liczba dopuszczalnych zmian wynosi od 3 do 6.
Program aktywacyjny nie skanuje dysków twardych użytkowników, ani nie sprawdza żadnych danych personalnych. W momencie, kiedy użytkownik zdecyduje się aktywować system, na podstawie klucza HWID i numeru seryjnego oprogramowania generowany jest klucz Instalacyjny (ang. Installation ID). Ten właśnie kod jest wyświetlany w kreatorze aktywacji podczas aktywacji telefonicznej. Kod składa się z 50 cyfr (łatwiej przez telefon podyktować same cyfry niż kod zawierający znaki alfanumeryczne). Po sprawdzeniu przez pracownika firmy Microsoft, czy w bazie aktywacji nie znajdują się informacje o innych aktywacjach tego egzemplarza płyty instalacyjnej, użytkownik otrzymuje klucz potwierdzający (ang. Confirmation ID). Klucz ten składa się z 42 cyfr, wyświetlanych jako 7 grup po 6 cyfr. Użytkownik musi wprowadzić klucz potwierdzający w kreatorze aktywacji, aby rozpocząć użytkowanie oprogramowania.
Microsoft nie zdradził, po jakim czasie licznik zmian w konfiguracji komputera zostaje wyzerowany. Przypuszcza się, że okres ten wynosi około 120 dni, czyli po 4 miesiącach od zmiany dowolnego komponentu komputera użytkownik może, bez potrzeby ponownej aktywacji, wymienić element komputera.
Aktywacja systemu
Jeżeli system nie został jeszcze aktywowany, będzie przypominał o terminie, w którym należy przeprowadzić aktywację (poprzez wyświetlenie komunikatu w prawym rogu paska zadań). Aby rozpocząć proces aktywacji:
1. Kliknij na rozwijanym komunikacie przypominającym o obowiązku aktywacji — zostanie uruchomiony Kreator aktywacji.
2. Wybierz metodę aktywacji (poprzez internet lub telefonicznie).
3. Zdecyduj, czy jednocześnie z aktywacją chcesz zarejestrować się jako legalny użytkownik systemu (rejestracja jest dobrowolna).
4. W przypadku aktywacji poprzez internet:
a. Wybierz połączenie.
b. Skonfiguruj połączenie z internetem.
c. System wygeneruje klucz aktywacji, prześle go do Centrum aktywacji i odbierze klucz potwierdzający. Proces aktywacji zostaje zakończony.
5. W przypadku aktywacji telefonicznej:
a. Wybierz nazwę kraju, z którego dzwonisz.
b. Zadzwoń pod podany numer i podaj wyświetlony na ekranie kod aktywacyjny.
c. Wprowadź podany przez pracownika Microsoftu klucz potwierdzający. Proces aktywacji zostaje zakończony.
Rozdział 3.
Konfiguracja środowiska użytkownika
System Microsoft Windows XP umożliwia łatwe dostosowanie środowiska pracy użytkownika do jego indywidualnych potrzeb. Usprawniony został również mechanizm PnP (ang. Plug and Play), gwarantujący, że wszystkie komponenty komputera zostaną prawidłowo skonfigurowane.
Instalowanie nowego urządzenia
Aby dowolny komponent komputera (modem, stacje dysków, napęd CD-ROM, kontroler dysku twardego czy karta grafiki) mógł być wykorzystywany w środowisku Windows XP, musi zostać najpierw prawidłowo zainstalowany w komputerze.
Aby zainstalować nowe urządzenie, trzeba załogować się jako Administrator albo na konto będące członkiem grupy Administratorzy.
Proces instalowania nowego urządzenia składa się z dwóch lub trzech etapów:
1. Podłączenie urządzenia do komputera. Urządzenia podłączane do portów szeregowych (myszka, modem), USB (ang. Universal Serial Bus, skanery, drukarki, modemy), DIN lub PS/2 (klawiatura, myszka), port podczerwieni IrDA (wykorzystywany do komunikacji z komputerami przenośnymi) oraz porty karty muzycznej można podłączać bez wyłączania zasilania komputera. Przed podłączeniem pozostałych urządzeń (w szczególności wszystkich karty rozszerzeń instalowanych w slotach magistral PCI lub AGP) należy wyłączyć komputer z prądu.
2. Zainstalowanie odpowiednich dla danego urządzenia sterowników. W większości przypadków system Windows XP po wykryciu nowego urządzenia zainstaluje sterowniki dostarczane razem z systemem. Jeżeli chcemy zainstalować sterowniki urządzenia przygotowane przez jego producenta, należy wskazać lokalizację tych sterowników (płyta CD dostarczona razem z urządzeniem lub witryna internetowa producenta).
3. Ewentualnej konfiguracji urządzenia. Niektóre urządzenia, starsze lub nietypowe, mogą wymagać dodatkowej konfiguracji, zanim zaczną poprawnie działać. Urządzenie powinno zostać skonfigurowane za pomocą dostarczanego przez producenta sprzętu programu konfiguracyjnego. Jeżeli producent nie dostarczył takiego oprogramowania, urządzenie może zostać skonfigurowane za pomocą Menedżera urządzeń.
Aby otworzyć Menedżera urządzeń:
1. Wybierz Start | Panel sterowania | Wydajność i konserwacja.
2. Następnie kliknij System. W oknie dialogowym Właściwości systemu kliknij kartę Sprzęt, a następnie przycisk Menedżer urządzeń.
System Windows XP przydziela unikalny zestaw zasobów systemowych dla każdego zainstalowanego urządzenia. Na liście przydzielonych dla danego urządzenia zasobów mogą znaleźć się:
• żądanie przerwania IRQ (ang. Interrupt request),
• kanał DMA (ang. Direct Memory Access),
• adres portu wejścia-wyjścia,
• zakres adresów przydzielonych urządzeniu komórek pamięci.
Każdy zasób musi być przydzielony do jednego i tylko jednego urządzenia, albo urządzenie nie będzie prawidłowo funkcjonować. Mechanizm PnP odpowiada za automatyczne przydzielania zasobów instalowanym urządzeniom. Mechanizm ten nie jest jednak w stanie rozpoznać i skonfigurować urządzeń niezgodnych z standardem PnP. W takim przypadku należy, postępując wg wskazówek producenta, ręcznie przydzielić zasoby dla danego urządzenia.
Czasami najprostszą metodą usunięcia błędu w funkcjonowaniu urządzenia jest odinstalowanie go, a następnie zainstalowanie najnowszej, przeznaczonej dla systemu Windows XP, wersji sterowników.
Aktualizacja sterowników
Aby zabezpieczyć system przed niepożądanymi zmianami w konfiguracji, aktualizacje sterowników może przeprowadzić jedynie użytkownik z uprawnieniami administratora.
Regularnie, na stronach producentów sprzętu komputerowego umieszczane są nowsze wersje sterowników do danego urządzenia. Ponieważ z reguły pozbawione są one błędów dostrzeżonych w wersjach wcześniejszych lub umożliwiają one wydajniejszą pracę urządzenia, należy dbać o to, aby aktualizować sterowniki urządzeń zainstalowanych w komputerze.
W tym celu należy:
1. Uruchomić Menedżera Urządzeń.
Innym sposobem otworzenia Menedżera urządzeń jest zaznaczenie obecnej w menu Start ikony Mój komputer, naciśnięcie prawego przycisku myszki i z menu kontekstowego wybranie opcji Właściwości. W oknie dialogowym Właściwości systemu należy kliknąć kartę Sprzęt, a następnie przycisk Menedżer urządzeń.
2. Zaznaczyć i kliknąć prawym przyciskiem myszy urządzenie, którego sterownik chcemy zaktualizować.
3. Na karcie właściwości danego urządzenia wybrać zakładkę Sterownik i kliknąć przycisk Aktualizuj sterownik. Uruchomiony zostanie kreator przeprowadzający nas przez proces aktualizacji sterownika.
Przywracanie poprzedniej wersji sterownika
Jednym z nowych rozwiązań systemu Windows XP jest możliwość łatwego przywrócenia poprzedniej wersji sterownika. Jeżeli po zainstalowaniu nowej wersji sterownika dla danego urządzenia okazało się, że urządzenie nie działa prawidłowo, możemy, wybierając dostępną na karcie właściwości danego urządzenia opcję Przywróć sterownik, przywrócić poprzednią, sprawdzoną wersję sterownika danego urządzenia. Jest to możliwe, dlatego że system Windows XP automatycznie wykonuje kopię wszystkich nadpisywanych przez użytkownika plików systemowych. Mechanizm przywracania poprzedniej wersji sterowników wykorzystuje zarówno utworzone w ten sposób kopie plików, jak i pliki instalacyjne systemu. Tak więc podczas przeprowadzania tej operacji prawdopodobnie zostaniemy poproszeni o udostępnienie płyty instalacyjnej systemu operacyjnego.
Podpisywanie sterowników
Ponieważ próba zainstalowania sterowników, które nie są w 100% zgodne z systemem operacyjnym może prowadzić do wielu problemów (zaczynając od wadliwie działającego urządzenia, a na awarii całego systemu kończąc), firma Microsoft podpisuje cyfrowo te sterowniki, które przeszły testy zgodności przeprowadzone w jej laboratoriach. Podpis taki gwarantuje, że dana wersja sterownika jest zgodna z systemem operacyjnym oraz że zainstalowany sterownik nie zostanie przypadkowo zastąpiony podczas zmiany w konfiguracji systemu.
Domyślnie, system Windows XP jest skonfigurowany tak, aby ostrzegał przed próbą zainstalowania nie podpisanego sterownika. Ustawienia te można zmienić, tak jak zostało to pokazane na rysunku 3.3. Aby wywołać zakładkę Opcje podpisywania sterowników, należy:
1. Zaznaczyć dostępną z menu Start ikonę Mój komputer.
2. Z menu kontekstowego wybrać opcje Właściwości. Na zakładce Sprzęt znajduje się przycisk Podpisywanie sterowników — kliknięcie go spowoduje wywołanie żądanej zakładki.
Konfiguracja środowiska użytkownika
Środowisko użytkownika systemu Windows XP został gruntownie zmienione zarówno w porównaniu z systemami Windows 9x, jak i Windows 2000.
Największemu przeobrażeniu wśród elementów pulpitu uległo menu Start oraz pasek zadań. Obecnie menu Start składa się z dwóch części. Pierwsza zawiera ikony domyślnej przeglądarki stron WWW i domyślnego programu pocztowego oraz najczęściej uruchamiane programy, druga — ikony z serii „Mój...” oraz rozwijane menu Wszystkie Programy. Tam znajdziemy odnośniki do zainstalowanych przez nas aplikacji. Zmienione menu Start ułatwia dotarcie do najczęściej używanych aplikacji, folderów systemowych oraz dokumentów. Technologia Web View, poprzez system powiązań tematycznych i rzeczowych, umożliwia szybkie modyfikowanie każdego elementu systemu. Obecna jest ona nawet w tak tradycyjnym elemencie interfejsu jak Eksplorator.
Na pulpicie również zaszło kilka istotnych zmian. Nie znajdziemy tam ikon Mój komputer i Moje dokumenty — obie przeniesiono do menu Start. Tam też umieszczono foldery Moje obrazy i Moja muzyka. W rezultacie, po zainstalowaniu systemu, na pulpicie znajduje się tylko jedna ikona — Kosz.
Pasek zadań
Pasek zadań to znajdujący się na dole okna aplikacji obszar, w którym wyświetlane są różnorodne komunikaty. Systemowy pasek zadań domyślnie zawiera: znajdujący się w lewym rogu przycisk Start oraz umieszczony w prawym rogu zegar. Po prawej stronie zegara wyświetlane są ikony załadowanych, ale w danej chwili nieaktywnych aplikacji (takich jak sterowniki karty graficznej, myszki itp.). W systemie Windows XP pasek zadań domyślnie nie zawiera, znanego z wcześniejszych wersji systemów Windows, paska szybkiego uruchamiania (ang. Quick Launch). Nowymi cechami paska zadań systemu Windows XP są również: grupowanie ikon kilkakrotnie uruchomionych aplikacji oraz ukrywanie ikon aplikacji nieaktywnych. Kolejno skonfigurujemy wymienione cechy paska zadań.
Pasek szybkiego uruchamiania
Aby wyświetlić pasek szybkiego uruchamiania należy:
1. Ustawić kursor myszki na przycisku Start albo na pasku zadań tak, aby nie wskazywał żadnego umieszczonego na nim elementu.
2. Nacisnąć prawy przycisk myszki. Wybrać opcję Właściwości. Zostanie wyświetlone okno Właściwości paska zadań i menu Start.
3. Jeżeli jest to konieczne, wybrać opcję Pasek zadań.
4. Zaznaczyć opcję Pokaż pasek Szybkiego uruchamiania.
5. Nacisnąć przycisk OK. Po lewej stronie paska zadań zostanie wyświetlony pasek Szybkiego uruchamiania.
albo
6. Ustawić kursor myszki na pasku zadań tak, aby nie wskazywał żadnego umieszczonego na nim elementu.
7. Z menu kontekstowego wybrać opcję Paski narzędzi.
8. Zaznaczyć opcję Szybkie uruchamianie.
Własny folder na pasku zadań
Dzięki temu, że ikony umieszczone na pasku zadań są łatwo dostępne, użytkownik szybko i wygodnie może np. uruchomić dany program, czy otworzyć dany folder. Tak więc, jeżeli np. często jesteśmy zmuszeni przeglądać folder Moje dokumenty, a na pulpicie mamy twórczy nieład związany z kilkunastoma uruchomionymi programami i mnóstwem „na szybko” robionych notatek, dobrym rozwiązaniem będzie umieszczenie ikony Moje dokumenty na pasku zadań. W tym celu należy:
1. Ustawić kursor myszki na pasku zadań tak, aby nie wskazywał żadnego umieszczonego na nim elementu.
2. Z menu kontekstowego wybrać opcję Paski narzędzi.
3. Wybrać opcję Nowy pasek narzędzi...
4. Wybrać folder, który chcemy dodać do paska zadań (w tym przypadku jest to folder Moje dokumenty). Po naciśnięciu przycisku OK nawy folder pojawi się na pasku zadań.
Dostosowywanie powiadomień
Windows XP ukrywa na pasku zadań ikony tych aplikacji, które zostały uruchomione, ale są nieaktywne. Jeżeli chcemy, żeby ikona programu, który jest często przez nas używany nie została ukryta, musimy zmienić domyślną konfiguracje paska zadań. W tym celu:
1. Ustaw kursor myszki na pasku zadań tak, aby nie wskazywał żadnego umieszczonego na nim elementu.
2. Naciśnij prawy przycisk myszki.
3. Wybierz opcje Właściwości. Zostanie wyświetlone okno Właściwości paska zadań i menu Start.
4. Jeżeli jest to konieczne, wybierz opcję Pasek zadań.
5. Wybierz opcję Dostosuj. Zostanie wyświetlone okno Dostosowywanie powiadomień.
6. Zmień wartość opcji Zachowanie dla ulubionej aplikacji na Zawsze widoczny.
7. Naciśnij przycisk OK. Okno Dostosowywanie powiadomień zostanie zamknięte.
8. Naciśnij przycisk OK. Od tej chwili zawsze na pasku zadań znajdować się będzie skrót do załadowanej aplikacji.
Każdy element paska może zostać indywidualnie skonfigurowany
W poprzednich wersjach systemu Windows jednoczesne zminimalizowanie kilku lub kilkunastu programów powodowało, że ikony na pasku zdań trzeba było „przewijać” aż do wyświetlenia ikony tej aplikacji, którą chcieliśmy przywrócić na pulpit. Windows XP chroni nas przed tą niedogodnością, grupując wielokrotnie uruchomione aplikacje i wyświetlając je jako jedną ikoną z cyfrą informująca nas o faktycznej liczbie uruchomianych aplikacji. Po wybraniu takiej ikony grupy, zostanie ona rozwinięta i będziemy mogli wybrać aplikacje, którą chcemy przywrócić na pulpit. Możemy również, jednym klikniecie myszki zamknąć wszystkie uruchomione aplikacje z danej grupy.
Konfiguracja paska zadań za pomocą edycji rejestru systemowego
Jak widzieliśmy, za pomocą narzędzi graficznych możemy dostosować prawie każdy element paska zadań do naszych potrzeb i upodobań. Jednak niektóre właściwości paska zadań mogą zostać zmienione jedynie poprzez modyfikacje wpisów w rejestrze systemowym.
Do edycji rejestru służy Edytor rejestru, graficzny program, który możemy uruchomić wpisując w polu Uruchom... menu Start nazwę regedit.
Rejestr systemu Windows XP to hierarchiczna baza danych przechowująca informacje o każdym, najdrobniejszym aspekcie konfiguracji systemu. Rejestr składa się z pięciu gałęzi, każda z nich zawiera setki kluczy, podkluczy i wartości. W rejestrze przechowywane są m.in. dane o uprawnieniach poszczególnych użytkowników, zainstalowanych programach, czy konfiguracji komputera. Ryzyko modyfikowania rejestru systemowego wiąże się z dwoma rzeczami: po pierwsze, przypadkowe usunięcie niektórych wartości (nie mówiąc o podkluczach czy kluczach) może skończyć się nieodwracalną awarią systemu i utratą wszystkich danych. Po drugie, zmiany w rejestrze są natychmiast uwzględniane przez system operacyjny. Innymi słowy, przypadkowe odebranie bieżącemu użytkownikowi, tj. sobie, prawa do logowania się do komputera zostanie natychmiast przez system uwzględnione i możemy mieć poważne problemy z ponownym załogowaniem się do własnego komputera.
Informacja o tym, czy system ma wyświetlać ostrzeżenie o małej ilości wolnego miejsca na dysku przechowywane jest w kluczu
HKEY_CURRENT_USER\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Policies\Explorer.
Należy znaleźć ten klucz, a następnie dodać nową wartość typu DWORD i nazwać ją NoLowDiskSpaceChecks. Wartość nowej zmiennej ustawiamy na 1 i zamykamy edytor rejestru.
Menu Start
Tak jak wiele innych elementów graficznego interfejsu użytkownika, menu Start przeszło gruntowną modernizacje i w systemie Windows XP prezentuje się zupełnie inaczej. Przede wszystkim zostało utworzone z wykorzystaniem technologii Web View — obiekty menu Start (skróty do programów) zostały pogrupowane tematycznie wg kilkunastu kategorii takich jak: moje miejsca sieciowe, narzędzia administracyjne itd. Po drugie, niektóre narzędzia zostały ukryte i aby je wyświetlić musimy zmodyfikować konfigurację menu Start. Zacznijmy od wyświetlenia często używanych ikon: Moje miejsca sieciowe i Narzędzia administracyjne.
Po wyświetleniu okna Właściwości paska zadań i menu Start należy wybrać zakładkę Menu Start i kliknąć przycisk Dostosuj. Po wybraniu zakładki Zaawansowane będziemy mogli wybrać, jakie ikony powinny znaleźć się w poszczególnych sekcjach menu Start.
Pulpit
Windows XP umożliwia dostosowanie wyglądu pulpitu i parametrów wyświetlania do indywidualnych potrzeb użytkownika i możliwości karty grafiki oraz monitora. Ponieważ konfiguracja tapety, wygaszacza ekranu czy wyglądu takich elementów interfejsu użytkownika jak okna czy przyciski od strony technicznej nie zmieniła się od kilku lat, zamiast powtarzania tych samych informacji, opiszemy ważną kwestię ustawienia właściwej częstotliwości odświeżania oraz pokażemy jak, najłatwiej przywrócić na pulpit znane z wcześniejszych wersji systemu ikony Mój komputer oraz Moje dokumenty.
Po ustawieniu kursora myszki na dowolnym, pustym fragmencie pulpitu, naciśnięciu prawego klawisza myszki i wybraniu z menu kontekstowego opcji Właściwości wywołamy okno właściwości ekranu. Na zakładce Pulpit znajduje się przycisk Dostosuj pulpit. Po jego naciśnięciu zobaczymy okno Elementy pulpitu . Zaznaczenie odpowiednich opcji w sekcji Ikony pulpitu jest najprostszym sposobem na wyświetlenie na pulpicie ikonek domyślnie wyświetlanych na pulpicie poprzednich wersji systemu Windows. Nowością w Windows XP jest również Kreator oczyszczania pulpitu — program, który ma nam pomóc w utrzymaniu porządku na pulpicie.
Kreator oczyszczania pulpitu wyświetla listę ikon pulpitu, których nie używano przez co najmniej 60 dni, co pozwala na usunięcie zbędnych ikon z pulpitu. Usunięte ikony można ponownie wyświetlić, otwierając na pulpicie folder Nieużywane skróty pulpitu.
Prawdopodobnie niektórzy Czytelnicy nawet tę książkę czytają opartą o monitor, tak, aby nie przeszkadzała w dostępie do klawiatury i nie zasłaniała zbyt wielu informacji wyświetlanych na ekranie. Oni właśnie powinni zwrócić szczególną uwagę na prawidłowe ustawienie częstotliwości odświeżania ekranu — wartość tego parametru określa, ile razy na sekundę zostanie odświeżona (ponownie wyświetlona) zawartość całego ekranu. Zasada jest prosta: „im więcej, tym lepiej”, z jednym tylko zastrzeżeniem — próba zmuszenia monitora do pracy z częstotliwością z poza jego zakresu możliwości skończy się wyświetleniem poziomych linii (mieliśmy szczęście, po 15 sekundach, o ile nie naciśniemy klawisza OK automatycznie zostanie przywrócona poprzednia wartość) albo uszkodzeniem monitora. Nowsze monitory pozwalają na ustawienie częstotliwości odświeżania większej niż 85 Hz dla praktycznie każdej rozdzielczości ekranu. Ustawienie częstotliwości odświeżania na 100 Hz lub więcej gwarantuje nam uzyskanie stabilnego, nie „migocącego” obrazu niezależnie od tego, co będziemy wyświetlać na ekranie monitora.
Opcje regionalne
Podstawowe parametry środowiska pracy użytkownika można skonfigurować poprzez Panel Sterowania — grupę narzędzi administracyjnych umieszczoną w menu Start. Jedną z kategorii zadań możliwych do wykonania poprzez Panel sterowania jest ustawienie Daty, godziny, języka i opcji regionalnych. Po wybraniu tej kategorii, na ekranie wyświetlone zostanie okno dialogowe umożliwiające ustawienie zegara systemowego, formatu liczb i dat oraz dodanie obsługi innych języków narodowych.
Data i godzina
Po wybraniu zadania Zmień datę i godzinę na ekranie zostanie wyświetlone okno dialogowe umożliwiające, oprócz ustawienia zegara systemowego, ustawienie odpowiedniej strefy czasowej i zsynchronizowanie zegara komputera z zegarem wzorcowym.
Jeżeli synchronizacja jest włączona, zegar komputera synchronizowany jest z internetowym serwerem czasu raz na tydzień.
Format liczb, walut i czasu
Ponieważ w różnych krajach stosowane są odmienne formaty zapisu liczb (np. w Polsce część ułamkową oddziela się przecinkiem, a w krajach anglojęzycznych — kropką), system Windows XP ustali domyślne formaty tych danych na podstawie wybranego podczas instalacji języka.
Ustawienia te określają sposób wprowadzania i wyświetlania danych nie tylko w aplikacjach systemowych, ale we wszystkich zainstalowanych aplikacjach. Tak więc zmiana formatu np. daty krótkiej z formatu rrrr-mm-dd na dd-mm-rrrr zostanie uwzględniona w zainstalowanym Wordzie czy Excelu.
Obsługa dodatkowych języków narodowych
Po zainstalowaniu systemu Windows XP możliwe jest (w zależności od posiadanej wersji instalacyjnej) dodanie obsługi innych języków narodowych. Lista dostępnych języków obejmuje, oprócz języków zgodnych z formatem Unicode (takich jak angielski, niemiecki czy francuski) również języki wschodnioazjatyckie i języki z pisownia od prawej do lewej.
Opcje ułatwień dostępu
Możemy dostosować wygląd i funkcjonalność interfejsu systemu Windows XP do potrzeb użytkowników niedowidzących, niedosłyszących lub niepełnosprawnych ruchowo bez potrzeby instalowania dodatkowego oprogramowania lub sprzętu.
System Windows zawiera następujące programy i funkcje, ułatwiające pracę tym użytkownikom:
• Program Lupa powiększa część ekranu, ułatwiając oglądanie.
• Program Narrator korzysta z technologii „zamiany tekstu na mowę”, aby odczytywać na głos zawartość ekranu. Jest on przydatny dla osób niewidomych lub niedowidzących.
• Program Klawiatura na ekranie umożliwia użytkownikom ograniczonym ruchowo pisanie na ekranie za pomocą urządzenia wskazującego.
• Funkcje klawiatury: Klawisze stałe — umożliwia kolejne naciskanie sekwencji klawiszy Alt, Ctrl, Shift i Logo Windows, Klawisze filtru — włączenie funkcji spowoduje ignorowanie krótkich, powtarzających się naciśnięć klawiszy, Klawisze przełączające — po włączeniu funkcji naciśnięcie klawisza Caps Lock, Scroll Lock lub Num Lock będzie sygnalizowane komunikatem dźwiękowym.
• Funkcje dźwięku: Wartownik dźwięków — funkcja generująca wizualne ostrzeżenia pojawiające się w momencie emitowania ostrzeżeń dźwiękowych, Pokaż dźwięki — po włączeniu tej funkcji programy będą wyświetlały podpisy towarzyszące emitowanym dźwiękom.
• Funkcje ekranu: Duży kontrast — po wybraniu tej funkcji, system Windows XP będzie używał kompozycji kolorów i czcionek ułatwiających czytanie.
• Funkcje myszy: Klawisze myszy — funkcja umożliwia sterowanie kursorem myszy za pomocą klawiatury alfanumerycznej.
Menedżer narzędzi pozwala sprawdzać stan ułatwień dostępu oraz uruchamiać lub zatrzymywać program Ułatwienia dostępu. Użytkownicy z dostępem na poziomie administratora mogą polecić uruchamianie programu wówczas, gdy jest uruchamiany Menedżer narzędzi. Użytkownicy mogą też uruchamiać programy ułatwień dostępu przed zalogowaniem się na komputerze, naciskając na stronie powitalnej logowania klawisze logo systemu Windows + U.
Konfiguracja środowiska systemowego
Po zainstalowaniu dodatkowych urządzeń w komputerze i skonfigurowaniu środowiska użytkownika kolej na konfigurację środowiska systemu operacyjnego. Prawidłowe ustawienie najważniejszych opcji systemu zagwarantuje nam stabilną i wydajną pracę Windows XP.
Ustawienia systemowe obowiązują wszystkich zalogowanych do komputera użytkowników. Nie ma potrzeby konfigurowania środowiska systemowego oddzielnie dla każdego użytkownika.
Zmienne środowiskowe
Po wybraniu zakładki Zaawansowane okna Właściwości systemu uzyskamy dostęp do okna Zmienne środowiskowe. To okno dialogowe umożliwia modyfikowanie takich informacji jak np. lokalizacja folderów tymczasowych (folderów, w których system Windows XP i niektóre aplikacje przechowuje tymczasowe pliki instalacyjne, konfiguracyjne itd.). Zmienne środowiskowe mogą zostać ustawione dla danego użytkownika (górne okno pokazane na rysunku 3.13) albo dla systemy operacyjnego (okno dolne). Zmienne systemowe ustawiane są dla wszystkich użytkowników, którzy logują się do danego komputera. W przypadku skonfigurowania zmiennej o tej samej dla użytkownika i dla systemu, obowiązywać będą ustawienia zmiennej użytkownika.
Zmienne systemowe Windows XP powinny zostać określone poprzez okna dialogowe Zmienne środowiskowe. Jednak, w celu zachowania zgodności ze starszymi aplikacjami, zmienne te mogą być definiowane w pliku Autoexec.bat. Ponieważ plik ten jest przetwarzany podczas startu systemu operacyjnego, jeżeli zmienna o tej samej nazwie zostanie zdefiniowana w oknie Zmienne środowiskowe, wartość określona w pliku Autoexec.bat, zostanie zastąpiona nową wartością zmiennej.
Opcje uruchamiania i odzyskiwania
Konfigurując opcje uruchamiania i odzyskiwania wpływamy na przebieg procesu uruchamiania komputera oraz reakcje systemu operacyjnego na wystąpienie błędu typu STOP — nieoczekiwanego zatrzymania pracy systemu. Ponieważ w systemach Windows NT, 2000 i XP raport o błędzie typu STOP wyświetlany jest na niebieskim ekranie, określa się je jako Niebieskie ekrany śmierci (ang. Blue Screens of Death).
Modyfikowanie opcji uruchamiania
Po włączeniu komputera, na ekranie monitora wyświetlona zostaje lista dostępnych systemów operacyjnych. Domyślnie, po upływie 30 sekund uruchamiany jest ten system operacyjny, którego loader został uruchomiony przez BIOS komputera. Loader to krótki program umieszczony w sektorze startowym aktywnej partycji dysku twardego. Zadaniem tego programu jest uruchomienie danego systemu operacyjnego.
Pomimo tego, że architektura systemu Windows XP jest zbudowana w oparciu na rozwiązaniach znanych z systemu Windows 2000, proces uruchomienia komputera przebiega nieco inaczej. Zamiast kolejno uruchamiać poszczególne usługi systemowe i czekać, aż zostaną pomyślnie zainicjowane, Windows XP zakłada, że usługa zostanie pomyślnie uruchomiona i nie czekając na potwierdzenie jej uruchomienia równolegle uruchamia kolejne procesy systemowe. W rezultacie czas uruchamiania systemu operacyjnego skrócił się o kilkadziesiąt procent.
Uruchomienie systemu operacyjnego
Pomyślne uruchomienie systemu Windows XP jest wynikiem dosyć długiego i skomplikowanego szeregu czynności. Poniżej opisaliśmy poszczególne etapy tego procesu:
• Etap 1 — ustanowienie środowiska pracy systemu operacyjnego. Pierwszy sektor dysku twardego, z którego następuje uruchomienie systemu, zawiera min. główny rekord rozruchowy (ang. Master Boot Record). Informacje odczytane z tego sektora umożliwiają komputerowi wczytanie plików systemowych oraz opisują fizyczne uporządkowanie danych na dysku. Program zawarty w MBR-ze lokalizuje na dysku adres początkowy partycji zawierającej system operacyjny i ładuje do pamięci operacyjnej kopię jej sektora rozruchowego. Etap 1. kończy przekazanie sterowania programowi (modułowi ładowania systemu operacyjnego) wczytanemu z sektora rozruchowego.
• Etap 2 — uruchomienie modułu ładującego. Program ładujący system operacyjny wczytuje i uruchamia pliki zapisane na dysku. W efekcie następuje kompletne załadowanie systemu operacyjnego, co kończy proces wstępnego rozruchu komputera.
• Etap 3 — wybór systemu operacyjnego. Moduł ładujący wczytuje plik z informacjami o zainstalowanych w komputerze systemach operacyjnych oraz definiuje ich położenie na dyskach twardych. W tym momencie użytkownik ma możliwość wyboru uruchamianego systemu.
• Etap 4 — wykrywanie i diagnostyka sprzętu. Uruchamiany jest moduł rozpoznania sprzętu, którego zadaniem jest utworzenie listy zainstalowanych urządzeń.
• Etap 5 — wybór konfiguracji. Moduł ładujący umożliwia uruchomienie systemu operacyjnego w kilku trybach. Sposób wywołania poszczególnych trybów zależy od wybranego systemu operacyjnego. Może polegać na podaniu dodatkowych parametrów przy wywołaniu systemu operacyjnego lub wyborze pozycji z wyświetlanej na ekranie listy. Specjalne tryby służą z reguły do celów diagnostycznych lub ograniczenia dostępu do komputera.
• Etap 6 — ładowanie jądra systemu. Na tym etapie moduł ładowania wczytuje do pamięci plik (lub pliki) zawierający jądro systemu oraz warstwę oddzielenia sprzętu (ang. HAL — Hardware Abstraction Layer).
• Etap 7 — inicjalizacja jądra systemu. Etap kończący fazę uruchamiania systemu operacyjnego. Kontrola nad komputerem zostaje przekazana systemowi operacyjnemu. Podczas inicjalizacji jądra wykonywane są następujące zadania:
• inicjalizacja sterowników urządzeń niskiego poziomu, tzn. załadowanych wraz z jądrem systemu,
• ładowanie i inicjalizacja sterowników pozostałych urządzeń,
• uruchamianie programów diagnostycznych lub konfiguracyjnych,
• ładowanie i inicjalizacja usług skonfigurowanych jako uruchamiane automatycznie podczas startu systemu,
• tworzenie pliku stronicowania na dysku twardym,
• uruchamianie podsystemów systemu operacyjnego (takich jak podsystem zabezpieczeń).
• Etap 8 — logowanie. Wyświetlenie okna dialogowego logowania oznacza pomyślne zainicjowanie jądra systemu operacyjnego. Po poprawnym zalogowaniu do systemu uruchamiane jest środowisko użytkownika.
Rysunek 3.14 przedstawia okno dialogowe Uruchamianie i odzyskiwanie. Okno wywołujemy wybierając kolejno Mój komputer | Właściwości | Zaawansowane | Uruchamiania i odzyskiwanie — Ustawienia. W sekcji Uruchamianie systemu możemy określić, który z dostępnych systemów operacyjnych będzie domyślnie uruchamiany, oraz po jakim czasie domyślny system zostanie uruchomiony.
Ustawienia procesu uruchamiania systemu Windows XP przechowywana jest w pliku Boot.ini znajdującym się w głównym katalogu dysku systemowego. Dla komputera z trzema systemami operacyjnymi plik Boot.ini mógłby wyglądać jak następująco:
[boot loader]
timeout=3
default=multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(1)\WINDOWS
[operating systems]
multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(1)\WINDOWS="Microsoft Windows XP Professional" /fastdetect
multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(2)\WINNT="Microsoft Windows 2000 Server" /fastdetect
c:\boot.lnx="Linux"
Ponieważ ręczna modyfikacja wpisów w tym pliku może spowodować, że żaden systemów operacyjnych nie będzie w stanie się uruchomić, powinna być ona przeprowadzana jedynie przez osoby, które dokładnie rozumieją znaczenie poszczególnych parametrów. W powyższym przykładzie, na dwóch partycjach tego samego dysku twardego znajdują się dwa systemy operacyjne firmy Microsoft: XP Professional i 2000 Server. Dodatkowo, do pliku boot.lnx został zgrany sektor startowy dysku, na którym zainstalowano system Linux.
Modyfikowanie opcji uzyskiwania
Opcje dostępne w sekcji Awaria systemu pozwalają na skonfigurowanie reakcji systemu operacyjnego na błąd typu STOP. Domyślnie, po wystąpieniu takiego błędu informacje o błędzie zostaną zapisane do dziennika systemowego, do członków grupy Administratorzy zostanie poprzez sieć wysłany komunikat z ostrzeżeniem, że dany komputer przerwał pracę i system zostanie uruchomiony ponownie.
Opcje sekcji Zapisywanie informacji o debugowaniu mają znacznie, tylko jeżeli chcemy raport o błędzie wysyłać do techników firmy Microsoft. Za ich pomocą możemy określić, jaka część pamięci operacyjnej zostanie zapisana na dysku twardym. Plik z zapisanym stanem systemu operacyjnego w momencie wystąpienia błędu krytycznego można przesłać do serwisu Microsoft — samodzielna analiza tego pliku pomimo tego, że wyjątkowo uciążliwa oczywiście jest możliwa.
Wydajność
Zakładka Zaawansowane okna Właściwości systemu zawiera sekcję Wydajność. Po naciśnięciu umieszczonego w tej sekcji przycisku Ustawienia będziemy mogli skonfigurować opcje wpływające na wydajność pracy systemu operacyjnego.
Jeżeli system Windows XP nie działa tak szybko, jak byśmy tego sobie życzyli, po wybraniu zakładki Efekty wizualne, możemy ograniczyć liczne efekty graficzne domyślnie wykorzystywane przez system.
Jednak najważniejsze opcje wpływające na wydajność pracy komputera są dostępne poprzez zakładkę Zaawansowane (rysunek 3.15). Jeżeli nasz komputer wykorzystywany jest głównie do uruchamiania programów, opcja Planowanie użycie procesora powinna zostać ustawiona na Programy. Drugą opcję powinny wybrać te osoby, które wykorzystują komputer z systemem Windows XP jako serwer plików lub aplikacji. Te same zasady określają ustawienie wartości parametru Użycie pamięci — aby zoptymalizować wydajność komputerów wolnostojących lub klienckich, należy ustawić wartość parametru na Programy.
i
W większości przypadków największy wpływ na wydajność całego systemu będzie jednak miała poprawie skonfigurowana Pamięć wirtualna. Naciskając przycisk Zmień wywołamy okno dialogowe umożliwiające zmianę liczby, rozmiaru i lokalizacji plików stronicowania (zarezerwowanych obszarów na dysku, które będą używane do symulowania pamięci operacyjnej).
Dokładne zalecenia co do ilości i rozmiaru plików stronicowania umieściliśmy w rozdziale 11. Podstawową regułę służącą do określania wielkości pliku stronicowania podamy jednak już w tym miejscu, ponieważ domyślne ustawienia systemu Windows XP jej nie uwzględniają:
Rozmiar początkowy pliku stronicowania powinien być równy rozmiarowi maksymalnemu.
W ten sposób zapobiegamy ewentualnej fragmentacji tego pliku, która pojawiłaby się, gdyby system musiał powiększyć jego wielkość w trakcie pracy systemu — w takim przypadku plik stronicowania zajmowałby różne obszary dysku twardego i czas dostępu do tak „porozrzucanego” po dysku pliku uległby dodatkowemu wydłużeniu.
Instalowanie programów
Nowe programy powinny być instalowane poprzez okno dialogowe Dodawanie lub usuwanie programów — jedną z kategorii zadań, które mogą być wykonane za pomocą panelu sterowania. Po wybraniu opcji Dodaj nowe programy należy wskazać lokalizację programu instalacyjnego i postępować wg wskazówek kreatora instalacji oprogramowania.
Firma Microsoft opracowała nowy format programów instalacyjnych, format msi. Szukając pliku uruchamiającego instalację oprogramowania, zwróćmy uwagę nie tylko na pliki setup.exe czy install.exe, ale również na pliki z rozszerzeniem .msi.
Tak przeprowadzona instalacja, w większości przypadków umożliwi nam później bezproblemowe odinstalowanie oprogramowania. Dodatkowo, wywołanie okna Dodawanie lub usuwanie programów spowoduje automatyczne przełączenia komputera pełniącego rolę serwera usług terminalowych do trybu dodawania oprogramowania. Możemy być pewni, że w ten sposób zainstalowane oprogramowanie będzie dostępne dla wszystkich klientów usług terminalowych.
Zarządzanie zainstalowanym oprogramowaniem
Okno dialogowe Dodawanie lub usuwanie programów zawiera przycisk Zmień lub usuń programy. Po jego naciśnięciu na ekranie zobaczymy listę zainstalowanych programów. Listę programów możemy uporządkować według:
• nazw programów,
• ich rozmiarów,
• daty ostatniego uruchomienia danego programu lub częstości jego użycia.
Wszystkie te informacje są wyświetlane na ekranie.
Po wybraniu dowolnego programu będziemy mogli odinstalować go z systemu operacyjnego lub (w przypadku niektórych programów) zmienić jego konfigurację.
Rozdział 4.
Administracja kontami użytkowników
Konto użytkownika jest unikalnym obiektem zawierającym informacje o prawach, jakie posiada użytkownik i pozwala na uzyskiwanie dostępu do zasobów sieciowych jak również na logowanie do komputerów. Każda osoba, która regularnie korzysta z zasobów komputerów pracujących w środowisku sieciowym lub autonomicznym powinna posiadać konto użytkownika. Dodatkową zaletą korzystania z kont użytkowników jest możliwość personalizacji środowiska bez wpływu na pracę i dane innych użytkowników komputera. Nie bez znaczenia pozostaje kwestia bezpieczeństwa danych. Konta użytkowników oraz mechanizmy nadawania uprawnień pozwalają na efektywne i bezpieczne korzystanie z zasobów. Istnieje kilka rodzajów kont, które są podzielone ze względu na ich prawa w systemie oraz przynależność komputera do domeny lub grupy roboczej. W niniejszym rozdziale opiszemy zagadnienia związane z tworzeniem i zarządzaniem kontami użytkowników z wykorzystaniem grup oraz nowe mechanizmy ułatwiające pracę w systemie Windows XP wykorzystujące konta użytkowników.
Podział kont użytkowników
Konta użytkowników dzielą się na trzy grupy:
• lokalne konta użytkowników,
• domenowe konta użytkowników,
• konta wbudowane.
Każdy rodzaj ma swoje właściwości oraz określone zastosowanie w systemie.
Lokalne konto użytkownika jest najczęściej wykorzystywane podczas pracy w grupie roboczej lub na komputerach autonomicznych, umożliwia użytkownikowi logowanie do komputera oraz dostęp do zasobów. Ponieważ konto lokalne jest tworzone w lokalnej bazie kont SAM, umożliwia dostęp do zasobów wyłącznie na komputerze, w którego bazie zostało stworzone. Aby skorzystać przez sieć z zasobów na innym komputerze, użytkownik musi posiadać konto w bazie komputera, do którego uzyskuje dostęp. Dlatego też nie zaleca się stosowania pracy w grupie roboczej, gdy komputerów jest więcej niż 10. Wyobraźmy sobie sytuację małej sieci, gdzie jest tylko pięciu użytkowników, każdy z nich posiada własny komputer, lecz z pewnych względów musi logować się od czasu do czasu do wszystkich komputerów. Aby zrealizować ten scenariusz, na każdym komputerze musi być stworzone konto użytkownika dla wszystkich pięciu osób, czyli w sumie 25 kont. Jeżeli użytkownik zmieni hasło do konta na jednym z komputerów nie zostanie ono automatycznie zmienione na pozostałych czterech i może dojść do sytuacji, w której użytkownik będzie zmuszony pamiętać pięć haseł oraz to, do którego komputera „pasują”. Jeśli sieć jest tak mała, jak opisywana, można nią administrować mimo pewnych niedogodności. Gdyby jednak komputerów było więcej niż 10, staje się to wprost niemożliwe.
Domenowe konto użytkownika jest wykorzystywane wyłącznie wtedy, gdy komputer pracuje w domenie. Konta domenowe są zakładane przez administratora domeny w usłudze Active Directory. Konto domenowe umożliwia logowanie do domeny, co oznacza, że podczas logowania do komputera po wpisaniu przez użytkownika swojej nazwy i hasła dane te są przesyłane przez sieć do kontrolera domeny, który autoryzuje użytkownika, sprawdzając bazę kont, czyli Active Directory. Dzięki temu mechanizmowi użytkownik, posiadając pojedyncze konto, może uzyskiwać dostęp do dowolnych zasobów w całej domenie.
Wbudowane konta użytkowników są tworzone automatycznie podczas instalacji Windows XP lub podczas instalacji kontrolera domeny po to, aby umożliwić wykonywanie zadań administracyjnych w systemie. Są dwa konta wbudowane, które nie mogą być usunięte: Administrator i Gość. Lokalne konta Administratora i Gościa są przechowywane w lokalnej bazie kont SAM, natomiast domenowe konta Administratora i Gościa są przechowywane w Active Directory i powstają podczas instalacji kontrolera domeny.
Zarządzanie kontami
Do zarządzania kontami użytkowników należy ich zakładanie, usuwanie, modyfikowanie, zmiana hasła oraz szereg dodatkowych czynności.
Typy lokalnych kont użytkowników
Każdemu tworzonemu kontu użytkownika zostaje przypisany jeden z dwóch predefiniowanych typów: administrator komputera lub konto z ograniczeniami. W zależności od metody tworzenia konta zostaje mu automatycznie lub manualnie przypisany typ. Podczas tworzenia konta użytkownika lokalnego za pomocą apletu Konta użytkowników z Panelu sterowania podejmowana jest decyzja o jego typie. Gdy do tworzenia konta używana jest konsola Zarządzanie komputerem, zostaje ono automatycznie przypisane do grupy Użytkownicy, co oznacza, że posiada ograniczenia.
Typ konta wynika bezpośrednio z jego przynależności do grup użytkowników. Podział ten prezentuje się następująco:
• Konto z ograniczeniami to konto, które należy do grupy Użytkownicy i posiada następujące prawa:
o Zmiana obrazu skojarzonego z kontem użytkownika.
o Zmiana własnego hasła.
o Usuwanie własnego hasła.
• Standardowe konto użytkownika nie należy do grupy kont predefiniowanych, można je utworzyć wyłącznie korzystając z konsoli Zarządzanie komputerem. Konto standardowe musi należeć do grupy Użytkownicy zaawansowani. Przyłączenie konta do tej grupy nie jest automatyczne i musi wykonać je osoba tworząca lub modyfikująca konto. Prawa przypisane do standardowego konta to:
o Prawa, jakie posiada konto z ograniczeniami.
o Możliwość zmiany podstawowych ustawień komputera takich jak zmiana ustawień wyświetlania oraz zarządzania energią.
• Administrator komputera należy do grupy Administratorzy i posiada pełne prawa zarządzania komputerem, które obejmują:
o Prawa konta standardowego.
o Tworzenie, zmiana i usuwanie kont użytkowników.
o Zmiany w konfiguracji komputera.
o Dostęp do wszystkich plików na komputerze.
o Instalacja sprzętu i oprogramowania.
Tworzenie lokalnych kont użytkowników
Ponieważ do utworzenia konta domenowego niezbędne jest Active Directory, które obsługiwane jest przez Windows 2000 Server, co wykracza po za zakres tematyczny niniejszej książki, opiszemy tylko tworzenie kont lokalnych.
Pierwsze lokalne konto użytkownika powstaje podczas instalacji Windows XP i jest to konto Administrator, dla którego użytkownik w trakcie instalacji podaje hasło. Następne konta można utworzyć zaraz po instalacji, kiedy wyświetlany kreator proponuje założenie kont dla użytkowników komputera. Wszystkie konta utworzone w ten sposób otrzymują uprawnienia administratora komputera oraz puste hasło. Puste hasło oraz maksymalne prawa, jakie otrzymują konta sprawiają, iż nie jest to zalecana metoda tworzenia kont użytkowników lokalnych. Jeśli jednak zostanie ona wykorzystana, należy możliwie szybko zmienić typ kont na konto z ograniczeniami. Aby to zrobić, wykonaj następujące czynności:
1. Załoguj się na użytkownika, który pozostanie administratorem komputera.
2. W Panelu sterowania uruchom Konta użytkowników.
3. Kliknij Zmień inne konto.
4. Następnie kliknij konto, którego typ chcesz zmienić.
5. Kliknij Zmień typ konta.
6. Wybierz opcję Ograniczone i kliknij przycisk Zmień typ konta.
Jeżeli w systemie jest tyko jedno konto administratora komputera, Windows XP blokuje możliwość zmiany jego typu na konto z ograniczeniami do momentu utworzenia innego konta administracyjnego.
Podczas pracy w systemie Windows XP możliwe jest tworzenie nowych kont z wykorzystaniem trzech metod. Metody te różnią się interfejsem użytkownika oraz możliwościami. Pierwszy sposób, zalecany dla początkujących użytkowników, polega on na wykorzystaniu apletu Konta użytkowników z Panelu sterowania.
Aby utworzyć konto użytkownika, wykonaj następujące czynności:
1. Otwórz Panel sterowania.
2. Uruchom aplet Konta użytkowników.
3. Kliknij Utwórz nowe konto.
4. Na kolejnym ekranie wpisz nazwę tworzonego konta i kliknij Dalej.
5. Przeczytaj informacje o dostępnych typach kont i wybierz odpowiednie dla tworzonego użytkownika.
Dla większości użytkowników komputera zalecane jest konto Ograniczone.
6. Kliknij Utwórz konto.
Jeżeli komputer pracuje w domenie, wygląd i sposób obsługi apletu Konta użytkowników jest inny. W oknie Konta użytkowników na karcie Użytkownicy prezentowane są lokalne oraz domenowe konta użytkowników, które otrzymały uprawnienie do korzystania z komputera. Konta domenowe są wyróżnione inną ikoną. Na rysunku 5.2 pokazane są trzy konta, dwa pierwsze to konta lokalne natomiast konto trzecie, którego ikona przedstawia głowę na tle globu to konto domenowe. Nie należy sugerować się tym, że przy wszystkich kontach w kolumnie Domena widnieją wpisy. Dwa pierwsze wpisy to nazwa komputera, w którego lokalnej bazie kont SAM zostały utworzone konta, trzeci wpis to właściwa nazwa domeny, w której pracuje komputer.
Po wybraniu przycisku Dodaj administrator komputera ma możliwość wskazania kont domenowych, które będą miały dostęp do komputera.
Dodanie konta domenowego nie jest równoznaczne z tworzeniem konta. Jest to tylko wskazanie istniejącego konta i nadanie uprawnień.
Jeśli znana jest nazwa konta użytkownika, któremu ma zostać nadane prawo korzystania z komputera, można wpisać tę nazwę oraz domenę konta. Lub, jeżeli nazwa użytkownika jest nieznana, można skorzystać z przycisku Przeglądaj w celu zlokalizowania użytkownika w domenie. Posługiwanie oknem Wybierania obiektów domenowych zostało opisane dalej w tym rozdziale. Po wskazaniu prawidłowego konta domenowego należy zdecydować o poziomie uprawnień, jakie zostanie mu nadane. Możliwe wybory to:
• Użytkownik standardowy,
• Użytkownik z ograniczonym dostępem,
• Inny.
Wybierając Inny należy wybrać grupę użytkowników, do której będzie należało konto domenowe. Wykorzystując przycisk Usuń na karcie Użytkownicy można usunąć konto. Jeżeli jest to konto lokalne, zostanie ono usunięte z lokalnej bazy kont SAM, jeżeli domenowe, to nie zostanie usunięte z Active Directory, lecz tylko z listy kont domenowych, które mogą korzystać z komputera. Wybierając przycisk Właściwości administrator komputera może ustawić poziom dostępu, jaki będzie posiadał użytkownik, wybierając odpowiednie opcje. Modyfikując właściwości konta lokalnego dodatkowo można zmienić jego nazwę, imię i nazwisko oraz opis.
Kolejny sposób zakładania użytkowników lokalnych wykorzystuje konsolę MMC (ang. Microsoft Management Console). Zakładanie użytkownika z wykorzystanie konsoli MMC odbywa się identycznie niezależnie od przynależności komputera. Wysoką funkcjonalność konsoli osiągnięto dzięki zastosowaniu mechanizmu dodawania Przystawek. Zasady korzystania z konsoli MMC zostały opisane w dalszej części książki. Aby założyć konto użytkownika z wykorzystaniem konsoli MMC:
1. Panelu sterowania otwórz grupę Narzędzia administracyjne.
2. W oknie Narzędzia administracyjne dwukrotnie kliknij na Zarządzanie
komputerem. Zostanie uruchomiona konsola Zarządzanie komputerem.
Alternatywną metodą uruchamiania konsoli Zarządzanie komputerem jest kliknięcie prawym przyciskiem myszy na Mój komputer w menu Start lub na pulpicie oraz wybranie z menu podręcznego Zarządzaj.
Jeżeli podczas pracy w domenie w oknie Konta użytkowników na karcie Zaawansowane klikniesz przycisk Zaawansowane, otworzy się konsola Użytkownicy i grupy lokalne, która zawiera przystawkę do obsługi kont użytkowników identyczną z tą, która jest elementem konsoli Zarządzanie komputerem.
3. W lewej części okna tzw. drzewie konsoli wybierz i rozwiń przystawkę Użytkownicy i grupy lokalne.
4. Kliknij na Użytkownicy, w okienku po prawej stronie tzw. oknie szczegółów pojawi się lista kont użytkowników, jakie już zostały utworzone w Twoim komputerze.
5. Kliknij prawym przyciskiem myszy puste pole w oknie szczegółów lub folder Użytkownicy w drzewie konsoli. Pojawi się menu podręczne.
6. W menu podręcznym wybierz Nowy użytkownik…
7. W oknie Nowy użytkownik wypełnij odpowiednie pola:
a. Nazwa użytkownika – unikalna nazwa konta użytkownika używana do jego identyfikacji. Nie może się powtórzyć w obrębie lokalnej bazy kont SAM. Nie może zawierać następujących znaków: " / \ [ ] : ; | = , + * ? < >. Maksymalna długość wynosi 20 znaków.
b. Pełna nazwa – nazwa użytkownika wyświetlana w konsoli MMC.
c. Opis – miejsce na wpisane opisu użytkownika lub konta. Pole to jest informacyjne.
d. Hasło – tutaj wpisz hasło dla konta.
e. Potwierdź hasło – wpisz hasło ponownie w celu uniknięcia pomyłki.
8. Następnie skonfiguruj opcje konta, do których należy:
f. Użytkownik musi zmienić hasło przy następnym logowaniu – wymusza zmianę hasła podczas pierwszego logowania. Włączenie tej opcji wyklucza dwie następne.
g. Użytkownik nie może zmienić hasła – odbiera osobie korzystającej z konta możliwość zmiany hasła.
h. Hasło nigdy nie wygasa – nadpisuje ustawienie Maksymalny okres ważności hasła konfigurowane w Zasadach grupy. Określa, że hasło nigdy nie traci swojej ważności.
i. Konto jest wyłączone – wyłącza konto. Wyłączenie konta nie powoduje jego usunięcia, gdy konto jest wyłączone nie można go wykorzystać do logowania.
9. Kliknij Utwórz.
Ostatnim sposobem zakładania kont użytkowników jest wykorzystanie Wiersza poleceń (ang. Command line). Ta metoda jest szczególnie przydatna, kiedy musimy założyć kilka kont użytkowników na różnych komputerach. W tym celu należy napisać odpowiedni plik wsadowy tworzący konta. W pliku tym powinna zostać wykorzystane polecenie net user, dzięki któremu można zakładać konta. Poniżej prezentujemy składnię polecenia, które można wykorzystać w pliku wsadowym lub bezpośrednio w Wierszu poleceń.
net user nazwa_konta haslo_konta_ /add
Powyższe polecenie zakłada użytkownika lokalnego nazwa_konta z hasłem: hasło_konta.
Modyfikowanie kont
Użytkownik z uprawnieniami administratora, tworząc konta dla innych osób ma dostęp do zmiennej ilości parametrów konta. Ilość dostępnych parametrów jest zależna od wybranej metody tworzenia kont, lecz nawet, jeśli administrator wybierze metodę najbardziej zaawansowaną, czyli przystawkę Użytkownicy i grupy lokalne nie może od razu ustawić wszystkich parametrów. Jest to dopiero możliwe podczas modyfikacji ustawień konta. Aby mieć dostęp do wszystkich ustawień konta:
1. Załoguj się na konto administratora komputera.
2. Uruchom konsolę Zarządzanie komputerem.
3. W drzewie konsoli rozwiń folder Użytkownicy i grupy lokalne.
4. Kliknij folder Użytkownicy.
5. Prawym przyciskiem kliknij konto, którego ustawienia chcesz modyfikować, z menu podręcznego wybierz Właściwości.
6. Na ekranie pojawi się okno Właściwości konta.
7. Zmień ustawienia i kliknij przycisk OK.
Na karcie Ogólne okna Właściwości konta znajdują się te same parametry, które zostały opisane wcześniej w tym rozdziale w procedurze tworzenia konta użytkownika za pomocą konsoli Zarządzanie komputerem. Jedynym nowym parametrem jest Konto jest zablokowane, który nie jest włączany manualnie, lecz automatycznie po określonej w ustawieniach bezpieczeństwa komputera ilości nieudanych prób logowania. Jeżeli konto zostanie zablokowane, tylko osoba posiadająca uprawnienia administratora komputera może je odblokować wyłączając opcję.
Na karcie Członek grupy znajduje się lista grup, do których należy modyfikowane konto. Aby dodać konto do nowej grupy:
1. Na karcie Członek grupy kliknij przycisk Dodaj.
2. Jeśli znasz nazwę grupy, do której chcesz dodać konto, wpisz ją w pole tekstowe Wprowadź nazwy obiektów do wybrania (przykłady) i kliknij Sprawdź nazwy.
3. Jeżeli wpisałeś poprawną nazwę grupy, tekst zostanie uzupełniony o nazwę komputera.
Na przykład jeżeli wpisałeś grupę Administratorzy, a Twój komputer nazywa się WindowsXP, powinien pojawić się następujący tekst: WindowsXP\Administratorzy
lub
Jeżeli nie znasz nazwy grupy, wybierz przycisk Zaawansowane… i kliknij Znajdź teraz. Zobaczysz listę wszystkich dostępnych grup. Zaznacz tą, która Cię interesuje i kliknij OK.
4. Zamknij okno, klikając przycisk OK.
5. Jeśli nie wprowadzasz innych modyfikacji konta, kliknij OK, aby zamknąć Właściwości konta.
Aby usunąć konto z grupy:
1. Na karcie Członek grupy wybierz grupę, z której chcesz usunąć konto.
2. Kliknij Usuń.
3. Klikni OK, aby zamknąć okno Właściwości konta
Ostatnia karta to Profil, na której znajdują się parametry dotyczące lokalizacji profilu użytkownika, skryptu logowania oraz folderu macierzystego.
Profil użytkownika to zbiór ustawień środowiska pracy, do którego zaliczamy ustawienia pulpitu, menu Start, ustawienia aplikacji, folder Moje dokumenty, pliki cookies.
Domyślnie profile użytkowników Windows XP są przechowywane na partycji rozruchowej w folderze Documents and Settings, w którym każdy użytkownik choć raz zalogowany do komputera, posiada swój folder o nazwie zgodnej z nazwą użytkownika. Są to profile lokalne — przechowywane lokalnie na stacji.
Drugi rodzaj profili to profile wędrujące inaczej nazywane mobilnymi (ang. Roaming User Profile) najczęściej wykorzystywane podczas pracy w domenie, lecz nie tylko. Profile mobilne są przechowywane w sieciowym udziale (udostępnionym folderze), do którego użytkownik ma dostęp z każdego komputera pracującego w sieci, podczas gdy profil lokalny dostępny jest wyłącznie podczas pracy na komputerze, gdzie nastąpiło pierwsze logowanie użytkownika i związane z tym utworzenie profilu, który powstaje przy pierwszym logowaniu. Jeżeli użytkownik korzystający z profilu lokalnego zmieni ustawienia zapisywane w profilu na swoim komputerze, a następnie zaloguje się do innego komputera, jego ustawienia nie będą dostępne, aby można było korzystać z tych samych ustawień profilu przy wszystkich komputerach w sieci, należy korzystać z profili mobilnych. Podczas gdy użytkownik loguje się do komputera na konto, dla którego został określony profil mobilny, profil ten jest ściągany przez sieć do komputera lokalnego i wykorzystywany podczas pracy. Gdy użytkownik wyloguje się z komputera, wszelkie zmiany w ustawieniach zostaną zapisane w udostępnionym fol